<html>

<head>
<meta name="GENERATOR" content="Microsoft FrontPage 5.0">
<meta name="ProgId" content="FrontPage.Editor.Document">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=unicode">
<title>Phật Học Tinh Yếu</title>
<meta name="Microsoft Theme" content="lien-hoa 110, default">
<meta name="Microsoft Border" content="l, default">
</head>

<body bgcolor="#FFFFFF" text="#000000" link="#0000FF" vlink="#008000" alink="#FF9900"><!--msnavigation--><table dir="ltr" border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" width="100%"><tr><td valign="top" width="1%" background="../../images/bg.jpg">

<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;
</p></td><td valign="top" width="24"></td><!--msnavigation--><td valign="top">

<p align="center" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><b>
<font size="4" face="Times New Roman" color="#008000">Luân Hồi Và Nhân Quả</font></b></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><b>
<font size="4" face="Times New Roman">&nbsp;</font></b></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><b>
<font size="4" face="Times New Roman">Tiết mục:</font></b></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">I. Thuyết luân-hồi qua phương diện sự, lý</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">II. Vài chứng nghiệm về thuyết luân-hồi</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">III. Ý nghĩa và các yếu điểm về nhân-quả</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">IV. Những tương quan giữa nhân và quả</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">&nbsp;</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font face="Times New Roman"><b><font size="4">Kinh sách trích dẫn:</font></b><font size="4"> 
- Kinh Lăng-Nghiêm, Kinh Phạm-Võng, Trì-Bắc-Ngẫu-Ðàm, Tư-Quy-Tập, 
Phật-Học-Phổ-Thông, Kinh Kim-Cang-Bát-Nhã, Kinh Luân-Chuyển-Ngũ-Ðạo, Kinh 
Ðịa-Tạng-Bản-Nguyện.</font></font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">&nbsp;</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font face="Times New Roman"><b><font size="4">Ðề yếu: -</font></b><font size="4"> 
Con người từ đâu sanh ra? Chết rồi đi về đâu? Tại sao giữa đời lại có những kẻ 
giàu, nghèo, sanh, hèn, đẹp, xấu, trí, ngu sai biệt? Tại sao có người hiền lành 
mà thường gặp việc khổ sở không may, kẻ hung ác lại được an vui phát đạt? Ðây là 
mối nghi nan thắc mắc chung của đa số người. Và theo Phật-giáo, tất cả sự việc 
nầy bao gồm trong vấn đề “luân-hồi nhân-quả”.</font></font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Luân-hồi và nhân-quả là hai sự kiện tương 
quan. Bởi chúng sanh còn nghiệp trái của nhân-quả thiện ác nên mới bị luân-hồi. 
Và sự luân-hồi khổ vui trong sáu nẻo, đều do ảnh hưởng tốt xấu của nhân-quả 
thiện ác. Về nhân-quả, có thể gồm chung trong ba nghiệp: Phước, Phi-phước, 
Bất-động; mà nơi phát sanh lại từ thân, ngữ, ý. Nhân nào quả ấy, trạng thái vô 
cùng! Còn luân-hồi là sự xoay vần quanh sáu nẻo, tóm tắt không ngoài hai lối 
khổ, vui.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Từ xưa đến nay, cảnh đời trải biết bao 
cuộc bể dâu diễn biến, và người đời mãi tranh đua ganh ghét tàn hại nhau vì mối 
danh, lợi, sắc, tài. Chúng sanh có bao nỗi khổ là bởi gây nhiều tác nghiệp, mà 
sở duyên của nghiệp, lại từ nơi vọng tâm mê hoặc chấp lấy cái ta. Nếu biết trở 
lại nguồn chân, chặt dứt cội gốc Vô-minh ngã chấp, thì cành lá của nghiệp và 
bông trái của khổ phải điêu tàn. Muốn đi đến cảnh chân lạc bên miền bỉ ngạn nầy, 
trong những đêm thanh vắng, ta nên lặng tâm xét nghĩ, mà thao thức chuyển hướng 
lòng mình qua mối suy tư:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trời đêm in bóng mái chùa xưa</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Lòng tĩnh cuộc đời đầy khổ nhọc!</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trăng sáng đầu non thoảng tiếng chuông</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Canh khuya cầm quyển Lăng-Nghiêm đọc.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">&nbsp;</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><b>
<font size="4" face="Times New Roman" color="#008000">Tiết I: Thuyết Luân Hồi 
Qua Phương Diện Sự, Lý</font></b></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">&nbsp;</p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Các học giả Âu-Tây trong khi nghiên cứu về 
tôn-giáo Ðông-phương, đều cho rằng vấn đề “Luân-hồi nhân-quả”, có thể gọi là 
giáo lý cốt yếu của nhà Phật. Riêng về thuyết luân-hồi, nếu nhìn khái quát, có 
hai phương diện: sự và lý.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Về phần lý, danh từ “luân-hồi” dịch ở chữ 
Samsara của Phạm-ngữ. “Luân” là bánh xe, “hồi” có nghĩa xoay tròn. Hình ảnh bánh 
xe quay tròn là một tượng trưng rất rõ ràng, mà Đức Phật đã dùng để ví cho sự 
lên xuống xoay vần của chúng-sanh trong lục đạo. Tất cả loài hữu-tình đều theo 
luật sanh, trụ, dị, diệt, khi ở cõi nầy, lúc đến nẻo khác, sự sống chết mãi tiếp 
nối không biết khi nào cùng tận, dường như bánh xe lăn. Và luân-hồi là một 
thuyết có chứng nghiệm, không phải hoang đường.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Sở dĩ Phật-giáo nói ra thuyết luân-hồi, là 
để phá lối chấp đoạn và thường của thế gian cùng ngoại-đạo. Về lối chấp đoạn, có 
kẻ cho rằng loài người cũng như loài vật, khi chết rồi thì cả linh hồn và thể 
xác đều tiêu hoại, không có đời sau. Thuyết nầy không đúng, vì xưa nay trong 
thế-giới, đông cũng như tây-phương, rất nhiều sự thật chứng minh con người có 
chuyển kiếp ở đời sau. Vả lại, nếu cho rằng không có việc tội phước liên quan 
đến đời sau, thì xã hội không yên, thế-giới nầy đại loạn, con người tha hồ tạo 
đủ những việc ác, không ai tu thiện làm gì, bởi chết rồi là mất. Cho nên lối 
chấp đoạn đã sai lầm, lại còn rất nguy hiểm.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Ðến như lối chấp thường, có nhiều kẻ quan 
niệm tất cả chúng-sanh khi chết rồi, linh hồn vẫn mãi tồn tại, kiếp sau loài 
người vĩnh viễn làm người, loài vật vĩnh viễn làm vật. Hoặc có kẻ bảo: nếu biết 
đặt hết lòng tin tưởng, vâng lời một đấng thiêng liêng, thì sẽ được sanh lên cõi 
thiên đường, vĩnh viễn hưởng mọi sự khoái lạc. Bằng trái lại, tất bị đọa xuống 
Địa-ngục, chịu cực hình khổ sở đời đời. Hai lối chấp thường sau nầy đã không 
đúng lại nguy hiểm. Vì nếu con người vẫn mãi được làm người không bị sa đọa, thì 
không ai cần phải tu thiện, nhơn loại sẽ dùng tất cả thủ đoạn xảo trá, làm đủ 
các điều ác, để hưởng mọi thú vui. Còn nếu bảo: biết tin tưởng vâng lời đấng 
thiêng liêng, sẽ được hưởng phước thiên đường mãi mãi, trái lại phải vĩnh viễn 
bị khổ ở Địa-ngục, lại cũng sai lầm. Theo sự nhận xét thông thường, mọi người 
đều nghiệm thấy trong đời không vật gì có thể vĩnh viễn ở yên một chỗ, mà trái 
lại luôn luôn biến đổi và xê dịch. Còn gì bất công và vô lý hơn, là chỉ gieo 
nhân trong một thời gian ngắn ngủi, mà phải chịu kết quả vui khổ vĩnh viễn ở 
tương lai.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Theo Phật-giáo, chúng-sanh tùy nơi nghiệp 
thiện ác mà luân-hồi trong sáu nẻo. Loài hữu-tình sở dĩ bị sống chết xoay vần, 
là bởi còn có tâm chấp ngã. Nếu dứt trừ ngã chấp, hành giả sẽ trở về tánh bản 
chân thanh tịnh, mà thoát khỏi luân-hồi. Vĩnh-Gia đại-sư đã bảo: “Quả báo vui 
khổ đều do tâm tạo ra. Tâm nóng giận, tà dâm, độc ác là nghiệp Ðịa-ngục. Tâm 
tham lam, bỏn sẻn là nghiệp Ngạ-quỷ. Tâm ngu si, hôn ám là nghiệp Bàng-sanh. Tâm 
ngã mạn, cống cao là nghiệp Tu-la. Giữ tròn năm giới là nghiệp Người. Tinh tu 
mười điều lành là nghiệp Trời. Chứng ngộ nhơn không là nghiệp Thanh-Văn. Rõ pháp 
nhân duyên là nghiệp Duyên-Giác. Tu hành sáu độ là nghiệp Bồ-Tát. Lòng chân từ 
bình đẳng là nghiệp Phật. Nếu tâm trong sạch thì hóa sanh về Tịnh-độ, ở nơi bảo 
các, hương đài. Tâm dơ nhiễm thì gởi chất nơi uế bang, ở cõi núi gò hầm hố. Muôn 
cảnh đều do tâm tạo, lìa nguồn tâm ra không có hình thể chi. Vậy muốn hưởng quả 
lành, phải tu nhân tịnh!”</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Những lời của Vĩnh-Gia đại-sư trên đây, 
tuy vắn tắt, nhưng đã thuyết minh lý luân-hồi trong sáu nẻo, và đề cập rõ ràng 
nhân-quả của mười pháp-giới. Cho nên khi chúng ta đã rõ biết luật nhân-quả, thì 
cũng chẳng thể từ chối không công nhận thuyết luân-hồi. Bởi luân-hồi chẳng qua 
là nhân-quả liên tục nhưng vì chúng-sanh tùy theo nghiệp duyên, khi còn lúc mất, 
khi biến hiện lên xuống, lúc thay dạng đổi hình, nên nhiều người lầm tưởng cho 
là gián đoạn. Kỳ thật trong ấy có những ảnh hưởng chi phối lẫn nhau từ kiếp nầy 
sang kiếp khác, duy những bậc đã chứng nhơn không mới thoát khỏi vòng chi phối 
đó mà thôi.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Lý luân-hồi đã thế, về phần sự luân-hồi, 
có thể tóm tắt trong lục đại là: đất, nước, gió, lửa, hư không và thức tánh.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Về sự luân-hồi của địa đại: như một cái ly 
trước kia là đất, qua một thời gian nó sẽ bể nát thành ra cát bụi. Cát bụi nầy 
làm phân bón để thành thức ăn và sắc chất của cây cỏ. Cây cỏ lại làm thực phẩm 
và thành máu thịt loài động vật. Thân thể của các động vật khi chết rồi lại trở 
thành đất bụi.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Về sự luân-hồi của thủy đại: như nước ở 
sông biển bị sức nóng của ánh mặt trời bốc lên thành hơi. Hơi bay lên hư không 
tụ lại thành mây. Mây gặp gió lạnh, kết đọng rơi xuống thành mưa. Nước mưa chảy 
xuống ao hồ, gặp khí lạnh quá biến thành băng giá. Băng giá gặp hơi nóng mặt 
trời tan trở lại thành nước.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Về sự luân-hồi của phong đại: như gió là 
sự vận chuyển của không khí. Không khí bị sức nóng của mặt trời, giãn ra bốc lên 
cao làm thành những khoảng trống. Ðể bù vào những khoảng trống ấy, không khí ở 
các nơi khác chạy tới điền vào, gây thành luồng gió. Không khí xê dịch chậm thì 
thành gió nhỏ, xê dịch mau thành gió to, xê dịch nhanh nữa lại thành ra bão.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Về sự luân-hồi của hỏa đại: như lửa là sức 
nóng làm cháy được vật, khi đủ nhân duyên nó sẽ phát ra. Chẳng hạn như hai thanh 
gỗ khô, khi cọ xát nhau một hồi thì phát ra lửa. Lửa nầy có thể đốt củi, củi bị 
đốt một phần hóa ra tro than, một phần biến thành thán khí. Các thứ cây khác 
dùng rễ mình để rút lấy phân tro, dùng lá mình thu hút thán khí, chất chứa lại 
sức nóng để ngày kia gặp đủ nhân duyên lại bừng cháy lên.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Về sự luân-hồi của không đại: như nơi một 
khoảng hư không, nếu cất nhà lên thì khoảng trống ấy phải mất; khi nhà đó tiêu 
hoại lại hoàn phục thành hư không. Lại như giữa một vùng đất đặc chẳng có hư 
không, nếu đào nơi đó thành những đường hầm rộng, tức thêm một phần hư không, và 
nếu lấp đường hầm đi thì hư không chỗ ấy phải mất. Và như thế-giới nầy đến kiếp 
hoại của thủy-tai, từ cõi Tam-thiền trở xuống đều thành hư không, sang lúc kiếp 
thành thì khoảng hư không ấy bị lấn mất một phần lớn bởi non sông vạn hữu.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Ðến sự luân-hồi của thức đại, thì thức 
tánh của chúng-sanh vẫn không phải cố định. Nếu loài hữu-tình gặp nhân duyên 
tốt, có thể đổi thành tánh hiền lành, gặp nhân duyên xấu có thể trở thành tánh 
hung dữ. Cho đến người học môn nầy có cái biết của môn nầy, học môn khác có cái 
biết của môn khác.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Ðại khái, trong lục đại, có sự luân-hồi 
của cảnh giới, tức là khí thế gian; và sự luân-hồi của chúng-sanh, tức là 
hữu-tình thế gian. Sự luân-hồi về khí thế gian duy thuộc năm đại trước, sự 
luân-hồi về hữu-tình thế gian gồm cả sáu đại. Sáu đại nầy lan tràn khắp vũ trụ, 
nên kinh Lăng-Nghiêm nói: “Tánh thủy là chân không, tánh không là chân thủy, 
đương xứ mà xuất sanh, tùy xứ mà hoại diệt, tánh nó vẫn bản nhiên trong sạch và 
đầy khắp cả pháp-giới”. Thủy đại đã như thế, thì các đại kia cũng vậy. Kinh 
Phạm-Võng cũng bảo: “Tất cả đất, nước, gió, lửa đều là thân trước và cũng là bản 
thể của ta”. Hai đoạn kinh trên, có thể tiêu biểu cho sự luân-hồi của hữu-tình 
và khí thế gian.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Tuy nhiên, bản hoài ra đời của Như-Lai, là 
đưa chúng-sanh thoát khỏi nỗi khổ sanh-tử, chứng lên cực quả Niết-bàn. Cho nên 
trọng tâm thuyết luân-hồi của Phật-giáo, điểm chính là chỉ cho sự sống chết xoay 
vần của chúng-sanh. Muốn thoát nỗi khổ luân-hồi nầy, người tu Phật phải đi trên 
con đường vô ngã. Còn sự luân-hồi của cảnh giới, tức khí thế gian, chẳng qua là 
một điểm bàn thêm, để chúng ta hiểu rộng về thuyết nầy đấy thôi.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">&nbsp;</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><b>
<font size="4" face="Times New Roman" color="#008000">Tiết II: Vài Chứng Nghiệm 
Về Thuyết Luân Hồi</font></b></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">&nbsp;</p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trong kinh Phật có đoạn tranh biện về vấn 
đề “có đời sau hay không?” giữa Tê-Túc Bà-La-Môn và Ca-Diếp đồng-nữ. Cuộc tranh 
biện rất dài và kết cuộc Bà-La-Môn đuối lý, phải công nhận là có đời sau. Nhưng 
đó chỉ là lý thuyết, mà lý thuyết thì không bằng chứng nghiệm. Khi có những việc 
chứng thật về luân-hồi, tất trong ấy đã bao hàm những lý thuyết hùng hồn và vững 
vàng nhất.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Việc luân-hồi xưa nay, ở đông cũng như 
tây-phương rất nhiều, hoặc do sự truyền khẩu, hoặc ghi chép trong truyện sách 
báo chí. Như cách đây vài mươi năm, tờ báo Mai có chụp ảnh và đăng một câu 
chuyện như sau:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="4">1. Chuyện luân-hồi ở 
Ấn-Ðộ:</font></span></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Tại Ấn-Ðộ, ở thành Delhi có một cô gái tám 
tuổi tên Phatidevin. Cô đã nhiều lần khóc lóc với cha mẹ đòi về thành Mita thăm 
chồng là một giáo viên. Thành Delhi cách Mita trên 200 cây số. Cha mẹ cô gái lấy 
làm lạ, mời một phóng viên nhà báo đến để nhờ anh điều tra giùm. Khi anh ký giả 
đến hỏi, thì được cô cho hay kiếp trước mình là vợ một giáo viên, ở với chồng có 
sanh một đứa con. Lúc đứa con lên 11 tuổi, thì cô lâm bịnh và từ trần. Người 
phóng viên hỏi xem cô ta có cái gì để làm bằng chứng không. Cô trả lời rằng khi 
chết mình có để lại vàng bạc và đồ đạc chôn ở một nơi trong nhà. Và cô còn nhớ 
rõ mình có cái quạt do người chị em bạn tặng, trên quạt có ghi mấy dòng chữ, rồi 
cô đọc mấy dòng chữ ấy cho vị phóng viên ghi chép vào sổ tay.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Anh phóng viên liền đến thành Mita, tìm 
hỏi tên họ vị giáo viên, thì quả có thật không sai. Anh hỏi ông giáo:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Ông có người vợ chết cách nay độ 8, 9 
năm có phải không?</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Thưa vâng. Từ khi vợ tôi chết đến nay đã 
chín năm. Chẳng hay ông hỏi có việc chi?</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Anh ký giả trình bày những lời cô bé đã 
nói. Ông giáo nghe đều cho là đúng cả. Anh lại lấy quyển sổ tay, đưa mấy dòng 
chữ cho ông giáo đọc và hỏi:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Khi vợ ông mất, có để lại một cây quạt, 
trên ấy có ghi mấy dòng chữ như thế nầy phải không?</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Thưa, đúng y như vậy cả.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Qua ngày sau, phóng viên lại mời cô 
Phatidevin và cha mẹ cô cùng đi xe đến thành Mita. Từ khi sanh ra đến tám tuổi, 
cô chưa từng đi xa, thế mà đường đi đến thành Mita, cô đều thuộc cả. Cô chỉ 
đường nầy là đường gì, đi về đâu, đường kia tên đường gì đi về đâu; và còn nói 
trúng cả tên những nhà quen ở hai bên đường nữa. Gần đến nhà ông giáo, cô bảo xe 
đi chậm lại và dừng ngay trước nhà ấy. Vào nhà, gặp ông lão độ 80 tuổi đầu tóc 
bạc phơ, cô vừa mừng vừa khóc mà nói rằng:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Ðây là cha chồng tôi.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Lại chỉ ông giáo mà bảo:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Kia là chồng tôi.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Rồi cô chạy lại ôm đứa con vừa khóc và 
nói:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Ðây là con tôi.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Mọi người trông thấy, ai cũng đều ngạc 
nhiên và cảm động.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Việc nầy đã làm sôi nổi dư luận Ấn-Ðộ. Các 
báo chí thế-giới cũng đều bàn tán xôn xao. Và những nhà bác học ra sức tìm tòi 
nghiên cứu, nhưng không sao giải thích được. Nhưng đối với những nhà đạo học 
đông-phương đã rõ lý luân-hồi, thì việc nầy cũng tầm thường không có chi lạ.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="4">2. Chuyện luân-hồi ở 
Trung-Hoa:</font></span></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Nước Trung-Hoa, đời vua Thuận-Trị nhà 
Thanh, có một học giả danh tiếng ở huyện Tế-Ninh, là Thiệu-Sĩ-Mai. Ông đậu 
Tiến-sĩ khoa Kỷ-Hợi, tự nhớ kiếp trước mình vốn người ở huyện Thê-Hà, tên là 
Cao-Ðông-Hải. Bà vợ của Thiệu-Sĩ-Mai chết lúc tuổi hãy còn trẻ, khi lâm chung 
trối dặn chồng rằng: “Tôi có nhân duyên làm vợ anh ba đời. Kiếp nầy là một. Ðời 
sau tôi sẽ sanh vào nhà họ Ðông ở huyện Ðào. Ngày kia anh bãi chức, về ngụ nơi 
chùa Tiêu xem kinh Phật, xin tìm tôi ở ngôi nhà thứ ba tại khúc quanh sông Tân 
thuộc vùng ấy”.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Hơn mười năm sau, Sĩ-Mai đổi về làm 
Giáo-thọ ở phủ Ðăng-Châu, gần huyện Thê-Hà. Một hôm nhân rảnh rỗi, ông đến viếng 
chỗ ở kiếp trước, thì nhà của Cao-Ðông-Hải đã không còn. Hỏi thăm tìm được đứa 
cháu nội của Ðông-Hải, ông giúp tiền cho gầy dựng ruộng nhà. Kế đó ông thuyên 
chuyển làm Tri-huyện ở Ngô-Giang, rồi cáo bịnh về nghỉ. Nhân lúc vô sự, Sĩ-Mai 
đến thăm người bạn đồng niên ở huyện Ðào, và ngụ tại chùa Tiêu. Chùa nầy có bộ 
Ðại-tạng-kinh, trong khi vắng vẻ ông thường mượn để duyệt lãm. Một hôm, bỗng nhớ 
lại lời người vợ trước đã dặn bảo, ông ra Tân-Giang đi dọc theo mé đến một khúc 
quanh tìm hỏi, quả thật có họ Ðông ở ngôi nhà thứ ba ven sông. Ông vào thăm thì 
nhà nầy có đứa con gái chưa gả, nhân thuật lại duyên cớ trước, xin cầu hôn, liền 
được gia chủ ưng thuận.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Cưới vợ được mấy năm, cô gái họ Ðông lại 
qua đời. Khi lâm chung, lại dặn chồng rằng: “Lần giã biệt đây, tôi sẽ tái sanh 
nơi nhà họ Vương ở Tương-Dương. Ngôi nhà nầy cũng ở ven sông, trước cửa có hai 
cây liễu, sau anh đến tìm tôi tại nơi đó. Cuộc tái hợp lần cuối cùng nầy, tôi sẽ 
sanh cho anh hai đứa con”. Thiệu-Sĩ-Mai nhất nhất đều xin ghi nhớ. Về sau sự 
việc diễn tiến quả đúng y như lời người vợ đã nói.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Năm Kỷ-Mùi đời vua Khang-Hy, Thiệu-Sĩ-Mai 
ở tại kinh sư, đã đem việc nầy thuật lại rõ ràng với những bạn đồng niên như 
Vương-Ngư-Dương, Phan-Trần-Phục...</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Việc của Thiệu-Sĩ-Mai trên đây, thật đã 
đúng với hai câu thi: “Lưỡng thế đốn khai sanh tử lộ. Nhất thân tằng tác cổ kim 
nhơn” (Một thân từng diễn người kim cổ. Ðôi kiếp mở liền lối tử sanh). Cuộc thế 
bể dâu, thân người huyễn mộng, xem việc nầy, những ai có mối thâm tư, chi khỏi 
sanh niềm cảm khái.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<span style="font-family: Times New Roman"><font size="4">3. Chuyện luân-hồi ở 
Việt-Nam:</font></span></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Cách đây mấy mươi năm, ở Thủ-Ðức có một nữ 
Phật-tử tu tại-gia. Vì vợ chồng cô là tín đồ thuần thành, trọng Phật kính Tăng, 
nên các sư thường đến ghé thăm, có khi được mời nghỉ đêm tại nhà. Thời đó, ảnh 
hưởng chánh-pháp chưa được lan rộng, tuy cô đã thọ quy giới nhưng chưa hiểu rõ 
về đạo, nên trong nhà cũng có nuôi heo để thêm rộng rãi cho cuộc sống. Khi nọ, 
có một vị Hòa-thượng đến nghỉ đêm tại nhà cô, nửa đêm chợt thức giấc nghe tiếng 
động dưới bộ ván mình nằm, và có giọng nói nho nhỏ rằng: “Tụi bây không biết, 
chớ tao tên là Nguyễn-Thị-Hòa (vì liên hệ gia đình xin giấu tên) bởi có thiếu bà 
chủ nhà nầy một số tiền, nên phải đầu thai ra thân súc vật để trả nợ”. 
Hòa-thượng nghe xong lấy làm lạ, sẽ lén nhẹ nhàng cúi xuống rình xem, thì thấy 
một heo nái nói chuyện với mười hai heo con đang bú.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Sáng ra, Hòa-thượng hỏi người tín nữ:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Lúc trước có cô Nguyễn-Thị-Hòa thiếu cô 
một số tiền như thế, có phải không?</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Dạ thưa đúng như vậy. Nhưng cô ấy nghèo 
và bây giờ đã qua đời, nên con kể như bỏ luôn. Ủa! Mà chuyện nầy chỉ riêng mình 
con với cô ấy biết, ở nhà con cũng không hay, tại sao thầy lại hiểu rõ ràng như 
vậy?</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Hòa-thượng đem chuyện đêm hôm thuật lại. 
Cô chủ nhà cả kinh, vội đem bán heo mẹ lẫn mười hai heo con thì thêm một việc 
lạ, số tiền thu được đúng với tiền cô Nguyễn-Thị-Hòa đã thiếu mình khi trước.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trải qua sự nầy, cô tín nữ càng tin việc 
luân-hồi nhân-quả hiển nhiên là có thật. Từ đó cô tu hành thêm tinh tấn và cải 
gia vi tự, thành ra ngôi chùa Phước-Trường hiện giờ. Tại chùa nầy, hiện nay linh 
vị thờ cô vẫn còn. Tiên đức đã bảo: “Súc-sanh bản thị nhơn lai tố. Nhơn súc 
luân-hồi cổ đáo kim!” (Súc-sanh kia trước là người. Xưa nay người, súc luân-hồi 
đổi thay!) Việc trên đây là một chứng minh cho lời nầy vậy. (Thuật theo lời 
Thượng-tọa Thanh-Từ, khi Thượng-tọa đến diễn giảng và thăm chùa Phước-Trường ở 
Thủ-Ðức).</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">&nbsp;</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><b>
<font size="4" face="Times New Roman" color="#008000">Tiết III: Ý Nghĩa Và Các 
Yếu Ðiểm Về Nhân Quả</font></b></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">&nbsp;</p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Nhân-quả là gì? Nhân là nguyên nhân, Quả 
là kết quả, nguyên nhân gây thế nào, kết quả ra thế ấy. Người xưa đã bảo: “Muốn 
làm việc gì, trước phải bình tĩnh nghĩ đến kết quả về sau của nó”. Nếu mỗi 
Phật-tử biết lấy câu nầy làm điều tâm niệm, tất sẽ tránh được nhiều lỗi lầm thất 
bại trên đường đạo cũng như đường đời.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Nói theo lối khác, Nhân là hại giống, Quả 
luận với tánh cách rộng hơn, là hoa trái. Gieo trồng hạt giống thuộc hoa trái 
nào, tất sẽ được hoa trái ấy. Một vị thiền-sư cũng khuyên dạy: </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">“Xem hết kinh Di-Ðà. </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Tụng xong chú Ðại-Bi. </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trồng dưa thì được dưa. </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trồng đậu lại được đậu. </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Kinh chú vẫn quý lành. </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Kết oán làm sao cứu? </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Soi lại lòng bản lai. </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Người tạo, người phải chịu. </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Mình làm mình thọ quả”.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Mấy lời trên đây không phải phủ nhận oai 
lực của kinh chú. Nhưng chủ ý của thiền-sư là để nhắc nhở cho những người: một 
phương diện thì ăn chay tụng kinh trì chú, phương diện khác lại sát sanh gian 
xảo lường gạt; hay chỉ biết làm lành, cúng dường, bố thí bên ngoài, nhưng không 
biết dứt trừ tâm niệm tham lam, ích kỷ, tật đố, si mê, độc ác bên trong. Một 
đàng tu thiện, một đàng tạo ác như thế, nghiệp thì dễ tạo, phước lại khó tu, lấy 
công trừ tội sợ e không rồi, làm sao tiêu giải oan kết cho được? Những kẻ gây 
hạnh nghiệp như thế, rồi trở lại trách Phật, Bồ-Tát sao không cứu, trách kinh 
chú sao không linh nghiệm, chẳng hóa ra là sai lầm lắm ư?</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Nhân tiện lại xin bàn thêm một việc, trong 
giới Phật-tử có hai hạng người: Một hạng thuần tín ngưỡng, chỉ cực đoan nương 
tựa nơi tha-lực, tức là cầu sự giúp đỡ của chư Phật, Bồ-Tát, không kiểm điểm sửa 
đổi tâm hạnh của mình. Một hạng duy y cứ nơi tự-lực, cho rằng mình làm lành sẽ 
được kết quả lành, không cần sức giúp đỡ của chư Phật, Bồ-Tát, nghĩa là không ỷ 
lại nơi tha-lực. Cả hai quan niệm đó đều sai lầm. Về hạng trước, tuy chư Phật, 
Bồ-Tát có bi tâm, bản nguyện cứu độ chúng-sanh; nhưng ít nữa hành giả phải 
tự-lực cố gắng một phần nào, sự giúp đỡ ấy mới có công hiệu, nếu chẳng thế thì 
các hiền-thánh cũng đành không phương cứu trợ. Ví như một sinh viên thường siêng 
năng cố gắng chăm học, thầy bạn mới có thể chỉ bảo giúp đỡ thêm được; nếu mãi 
biếng nhác lêu lổng, thì cha mẹ, sư hữu cũng vô kế khả thi. Cho nên Tịnh-độ-tông 
và Mật-tông tuy thuộc về Tha-lực pháp-môn, nhưng muốn đạt được kết quả, hành giả 
cần phải cố gắng nhiều trên phương diện tự-lực. Về hạng sau, tuy tự-lực của mình 
là cần thiết, nhưng cũng cần có tha-lực hộ trì mới mau đạt được kết quả. Ví như 
một học sinh tuy siêng năng chăm chỉ, nhưng nếu được thầy hay bạn tốt thường 
giúp đỡ, thì sự học sẽ tăng tiến biết bao nhiêu! Vì thế, nên Thiền-tông tuy chú 
trọng về tự-lực, nhưng vì sợ hành giả khó giữ tâm trước cảnh Ngũ-ấm-ma, cho đến 
bậc phá trừ Tưởng-ấm chứng quả A-na-hàm, trong một giây phút sơ hở còn có thể bị 
thiên-ma làm cho sa đọa, nên Đức Phật ân cần khuyên phải trì chú Lăng-Nghiêm để 
nhờ sự hộ trì của tha-lực. Lại vì e bậc A-la-hán ở yên nơi cảnh hóa thành mà 
quên đến miền bảo sở, chỉ lo tự-độ mà chán việc lợi-tha, Ðức Thế-Tôn mới khuyến 
tấn, quở là giống khô, mộng héo. Cho đến bậc Bồ-Tát khi chứng lên ngôi 
Bất-động-địa, thấy thế-giới mười phương như huyễn, lặng lẽ tợ không hoa, thường 
sanh quan niệm an trụ nơi tịch tĩnh. Ðức Như-Lai e hành giả Đại-thừa say chìm 
trong cảnh đó, nên hiện thân khuyến tấn nhắc cho nhớ lại bản nguyện độ sanh, để 
đương nhơn tiến lên cực quả. Vậy Thiền-tông đâu phải không cần đến tha-lực? Cho 
nên gọi đạo Phật là tôn-giáo hay phi-tôn-giáo, thần-quyền hay phi-thần-quyền, 
đều không đúng. Phật-giáo là Phật-giáo, là toàn thể pháp-giới, gồm đủ mọi mặt. 
Quảng-Nghiêm đại-sư, một vị thiền-đức Việt-Nam, khi thị tịch có câu: “Nam nhi tự 
hữu xung thiên chí. Hưu hướng Như-Lai hành xứ hành” (Tung trời là chí tài trai 
đó. Hà tất theo đuôi Phật mới lành!) Hai câu nầy chẳng qua là để nung thêm ý chí 
tự cường của người tu mà thôi. Hành giả đừng nên hiểu lầm, vội bác sự hướng dẫn 
của chư Phật, Tổ, rồi sanh tâm tự cao mà đắc tội, nhất là đối với bậc trung, hạ 
căn.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Sở dĩ có đoạn trên đây, là bút giả muốn 
khuyên nhắc sự sai lầm của những hành nhơn duy biết ỷ lại vào tha-lực mà quên 
việc nhân-quả tiến tu của mình. Và một hạng người cầu cao, chỉ y cứ nơi nhân-quả 
của tự-lực mà khinh thường sự kiện hữu ích rất cần thiết của tha-lực.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trở lại phần chính của bài nầy, về phương 
diện nghiệp Nhân, trong kiếp sống, loài hữu-tình khi gây nhân có ba điều khái 
yếu: Phước-nghiệp, Phi-phước-nghiệp và Bất-động-nghiệp. Phước-nghiệp là những 
nhân lành như kính thờ Tam-bảo, bố thí, phóng sanh... Phi-phước-nghiệp là những 
nhân ác, như khinh báng Tam-bảo, bất hiếu với song thân, cùng những điều giết, 
trộm, dâm, vọng... Bất-động-nghiệp là những nhân thiền-định, như thế-gian-thiền, 
ngoại-đạo-thiền, xuất-thế-gian-thiền...</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Ba nghiệp nhân trên phát sanh từ thân, 
ngữ, ý. Nhân lành của thân là giữ những giới không sát sanh, không trộm cướp, 
không tà dâm, đoan chính trong các oai nghi đi, đứng, nằm, ngồi, mắt không đắm 
sắc, tai không nhiễm thanh... Nhân lành của ngữ là không nói dối, không nói thêu 
dệt, không nói đôi chiều, không nói thô ác, không nói vô ích, không nói lời hí 
hước, không khen mình chê người, thường dẫn chuyện nhân-quả với tánh cách nêu 
gương để khuyên nhắc kẻ khác. Nhân lành của ý là không tham lam bỏn sẻn, tật đố, 
không giận dữ hờn oán sâu độc, không si mê tà kiến. Nếu thân, ngữ, ý không làm 
những việc như trên, lại tạo thêm các điều thiện, gọi là ba nghiệp lành. Trái 
lại, là ba nghiệp ác. Tóm tắt, về phần “Nhân”, nơi phát sanh không ngoài thân, 
ngữ, ý, và chỗ tạo tác không ngoài Phước, Phi-phước cùng Bất-động-nghiệp.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Theo lời Phật dạy, trong ba nghiệp, khẩu 
nghiệp dễ tạo hơn cả. Người xưa đã bảo “Ða ngôn đa quá”, nghĩa là “nhiều lời tất 
nhiều lỗi”. Vì thế người tu nên ít nói, và khi thốt ra lời gì phải dè dặt suy 
nghĩ kỹ. Bởi khi nói nhiều, ta không thể kiểm soát hết lời nói của mình, như thế 
làm sao cho khỏi điều lầm lỗi; đôi khi gây sự phiền muộn cho kẻ khác mà ta không 
hay. Thuở xưa, ngài Mục-Kiền-Liên ngồi thiền định trong rừng, thấy một vị thần, 
thân thể đoan nghiêm phát ánh quang minh, nhưng nơi miệng lại tuôn ra máu mủ, 
giòi tửa, bay mùi hôi khó chịu. Sáng ra, ngài đem việc ấy bạch Phật. Ðức Thế-Tôn 
bảo: “Vị thần đó, tiền thân là một Tỷ-khưu, bởi giữ thân nghiệp thanh tịnh, nên 
sắc tướng đoan nghiêm có ánh quang minh; nhưng vì không khéo gìn khẩu nghiệp, 
thường buông lời thô lỗ, khen mình chê mắng người, nên nơi miệng mới có những ác 
tướng như thế”.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Nếu trong ba nghiệp, khẩu nghiệp đã dễ 
tạo, thì ý nghiệp lại có năng dụng mạnh hơn cả. Phàm-phu chỉ có thể kiểm soát 
tâm niệm thô của mình, song không thể kiểm soát tâm niệm tế. Ngài Di-Lặc Bồ-Tát 
khi nhập định, dùng trí huệ cực thanh tịnh sáng suốt, thấy mỗi chúng-sanh trong 
một sát-na có đến ba mươi sáu muôn ức niệm vi tế, mỗi niệm biến mỗi hình, niệm 
lành biến tướng lành, niệm dữ biến tướng dữ. Ðiều nầy nhắc cho ta nhớ, người tu 
không những giữ gìn nhân-quả nơi thân, khẩu, mà còn phải dè dặt nhân-quả trong 
mỗi tâm niệm. Nếu thờ ơ để cho tâm xấu thường nổi lên, khi dồn chứa lâu ngày, nó 
có đủ năng lực sai sử ta làm việc quấy, và chịu thân ác thú trong tương lai.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Một Phật-tử Trung-Hoa, ông Trần-Hải-Lượng, 
có người bạn tên Hoàng-Ðồng-Sanh. Ðôi mắt cư sĩ họ Hoàng rất lạ, có thể thấy 
được ma quỷ và điện quang của mỗi người. Theo lời ông, những vị tu hành chân 
chánh, tâm trong sạch, thì xung quanh mình có vòng ánh sáng sắc trắng mát mẻ dịu 
dàng. Người giàu, có ánh sáng sắc đỏ. Bậc sang quý, có ánh sáng màu tím. Kẻ buồn 
rầu thất chí, hoặc đau yếu, có ánh sáng màu xám như khói. Hạng người tầm thường, 
phần nhiều có ánh sáng màu lục. Ai có điện quang màu đen thì một là người sắp 
chết, hai đó là kẻ rất độc ác. Và tùy theo tâm niệm tốt xấu, điện quang của mỗi 
người thay đổi không lường. Ðại khái, người tâm lành ít thì vòng ánh sáng lành 
nhỏ hẹp; bậc tâm lành hay thanh tịnh nhiều, thì vòng ánh sáng lành rộng lớn. 
Quang lượng rộng hẹp của kẻ ác cũng như thế. Cho nên khi ta khởi một niệm ác, 
tuy người ngoài không biết, song mình biết, Quỷ-thần biết; còn những bậc thánh 
đắc đạo thì thấy rõ ràng như nhìn các lằn chỉ trong bàn tay, hay nhìn bóng hiện 
trong gương sáng. Mình biết, thì lương tri tự khiển trách làm cho hổ thẹn hối 
hận không yên. Quỷ-thần biết, thì phẫn nộ quở phạt. Chư Phật, Bồ-Tát khi biết dù 
xót thương không làm tổn hại, song kẻ gây nhân tất phải chịu quả, chẳng thế nào 
tránh khỏi. Từ hành vi đến tâm niệm của ta, sự phản ứng của luật nhân-quả mỗi 
mỗi đều rất công minh. Cho nên tiên hiền đã bảo: “Quả báo của việc lành dữ như 
bóng theo hình. Khi khởi một niệm lành, tuy phước chưa đến mà thiện thần đã đến. 
Lúc sanh một niệm dữ, tuy họa chưa tới mà ác quỷ đã theo”. Mấy lời nầy rất phù 
hợp với lý nhân-quả của đạo Phật.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Như trên đã nói khái quát về phần Nhân, kế 
lại xin bàn tổng quát về phần Quả. Quả báo tuy nhiều, song có thể tóm tắt trong 
mười hai điểm:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">1. <u>Hiện-báo</u>: Ðây là quả báo trong 
kiếp hiện tại; có nghĩa hiện thế gây nhân thì hiện đời chịu quả. Quả báo nầy có 
tánh cách mau, ví như trồng loại cà, ớt hay gieo giống lúa, chỉ trong vòng một 
mùa, một năm đã thu được kết quả. Hiện-báo còn gọi là Hoa-báo, danh từ nầy hàm ý 
nghĩa mau lẹ, ảnh hưởng không đợi đến thời kỳ sanh trái, mà đã phát lộ trong 
thời kết bông. Tục ngữ có câu: “Ðời xưa trả báo thì chầy. Ðời nay trả báo một 
giây nhãn tiền”. Hai câu nầy chỉ cho tánh cách của Hiện-báo hay Hoa-báo.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">2. <u>Sanh-báo</u>: Sanh-báo là gây nhân 
kiếp nầy, đời kế sau mới chịu quả báo. Quả báo nầy có tánh cách hơi lâu, ví như 
trồng mụn chuối con, hạ thổ năm nay, sang năm mới có trái. Trong kinh có câu: 
“Muốn biết nhân kiếp trước, hãy xem sự thọ hưởng đời nay. Muốn rõ quả kiếp sau, 
nên xét sự tạo tác trong hiện tại”. Hai câu nầy có thể chỉ cho ảnh hưởng của 
Sanh-báo.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">3. <u>Hậu-báo</u>: Ðây là nói sự gây nhân 
trong đời nầy, đến ba, bốn, trăm, ngàn hay vô lượng kiếp sau mới thọ quả báo. 
Hậu-báo có tánh cách lâu hơn, ví như trồng những loại cây trong năm nay, đến 
năm, mười hay đôi ba mươi năm sau mới kết quả. Thuở xưa, khi Phật còn ở đời, có 
ông Thi-Lợi-Bật-Ðề đến một trăm tuổi mới cầu xin xuất-gia. Các vị Trưởng-lão như 
Ca-Diếp, Xá-Lợi-Phất, nhập định quán sát trong vòng 84000 kiếp về trước thấy ông 
thiếu căn lành nên không cho. Ðến khi Như-Lai đi khất thực trở về, thấy ông khóc 
lóc cầu xin, liền chấp thuận. Các vị Trưởng-lão hỏi duyên cớ. Ðức Thế-Tôn đáp: 
“Thi-Lợi-Bật-Ðề trước 84.000 kiếp, tiền thân là lão tiều phu, bị cọp đuổi gấp 
leo lên cây niệm một câu “Mô Phật”. Do thiện căn ấy đến nay mới gặp ta, và sẽ 
được đắc độ. Vì nhân lành kiếp trước của người nầy quá lâu xa, nên sức đạo nhãn 
của các ông không thể thấy biết được”. Trong kinh có bài kệ: “Giả sử trăm ngàn 
kiếp. Nghiệp đã tạo không mất. Khi nhân duyên gặp nhau, lại tự chịu quả báo”. 
Ðại ý bài kệ nầy chỉ cho trường hợp Hậu-báo.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">4. <u>Ðịnh-báo</u>: Ðịnh-báo là quả báo 
nhất định phải chịu, không thể chuyển biến được, bởi sức nghiệp đã quá thuần 
thục, trong mười phần thành tựu cả mười. Ví như cái nhà hư hao chút ít hay nửa 
phần, còn có thể sửa chữa được; nếu kèo cột tường nóc đều hư mục, tất phải chờ 
cho nó hư hoại để làm ngôi khác. Và như bịnh ung thư trong thời kỳ nhẹ còn có 
thể chữa được, sang lúc quá nặng duy có phương chờ đến mãn phần. Cổ ngữ có câu: 
“Dược y bất tử bịnh. Tửu bất giải chân sầu”. (Thuốc chỉ trị những bịnh không 
chết. Rượu không thể giải mối buồn hiện thật). Mấy câu nầy có thể tượng trưng 
phần nào cho sự việc trên.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Thuở xưa vua Lưu-Ly cử binh đến đánh dòng 
họ Thích, Ðức Thế-Tôn can ngăn ba lần mà không được. Tôn-giả Mục-Kiền-Liên bạch 
hỏi sao Phật không cứu độ hàng tộc thuộc, thì ngài bảo đó là định nghiệp. 
Tôn-giả không tin, dùng thần thông đem giấu năm trăm người họ Thích trên cung 
trời. Nhưng khi Lưu-Ly-Vương dẹp xong hàng Thích-Chủng, thì năm trăm người ấy 
cũng đều thành huyết mà chết. Ðây là một sự kiện chứng minh sức định nghiệp có 
công năng tuyệt đối mạnh mẽ. Cho nên chư Phật có ba việc làm được, ba việc làm 
không được, gọi là “Tam năng tam bất năng”. Các điều ấy là: chư Phật có thể 
không tất cả tướng, thông suốt tất cả pháp, nhưng không thể diệt được định 
nghiệp; có thể biết cùng tận nghiệp tánh của chúng-sanh, rõ thấu tất cả việc 
trong vô biên kiếp quá khứ và vị lai, song không thể độ những chúng-sanh vô 
duyên; có thể độ vô lượng chúng-sanh, song không thể độ hết chúng-sanh giới. Bởi 
thế, sức người cố nhiên là hữu hạn, nhưng sức Phật vẫn chưa phải toàn năng. Nếu 
chúng-sanh không tín hướng Ðức Như-Lai, không thực hành đúng theo lời Ngài dạy, 
thì chư Phật, Bồ-Tát cũng không thể hóa độ được.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">5. <u>Bất-định-báo</u>: Ðây là nghiệp báo 
có thể chuyển biến sửa đổi được. Như có người trước đã tạo nghiệp lành, đáng lẽ 
phải hưởng phú quý trọn đời. Nhưng trong lúc làm quan, nếu kẻ ấy tham mê tài 
sắc, ăn của lót, cưỡng hiếp, hãm hại người, thì phước lộc lần lần tiêu giảm, có 
thể bị tù ngục, ô danh, hoặc chết bất đắc kỳ tử. Và như kẻ kiếp trước kém nhân 
lành, nên đời nầy thân phận nghèo khổ, hèn hạ. Song nếu người ấy biết xét lẽ 
nhân-quả-tội-phước, gắng sửa đổi tâm tánh, hết sức làm việc phước thiện, thì tội 
chướng lần tiêu giảm, phước đức lần tăng thêm, có thể trong hiện tại chính mình 
hay con cháu sẽ tiến đến cảnh vinh quang. Ví như trong đời, người tước vị cao mà 
ỷ thế làm quấy, thì có thể bị cách chức; kẻ có tội nhưng gắng lập công, có thể 
đem công chuộc tội, và nếu lập công thêm mãi tất sẽ được tấn chức thăng quan.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Nghiệp quả của chúng-sanh phần nhiều đều 
có tánh cách bất định. Nếu chúng ta biết gắng sức dùng tâm lực để chuyển nghiệp 
lực, thì cảnh Thiên-cung, Phật-quốc nào phải không nẻo tiến lên. “Bụi hồng có 
lối về hương quốc. Cửa tội không tâm mở dạ đài”, chính là ý nầy vậy.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">6. <u>Cộng-báo:</u> Cộng-báo là quả báo 
chung. Như thuở Ðức Thế-Tôn còn ở đời, ba mươi hai người con của bà Tỳ-Xá-Ly đều 
bị vua Ba-Tư-Nặc nghi lầm mà giết. Xét theo hiện thời thì dường như đó là hàm 
oan. Song thật ra trong tiền kiếp vua Ba-Tư-Nặc là con trâu, ba mươi hai người 
kia đều là kẻ trộm. Trong khi con trâu biết mình sắp bị giết, quỳ xuống rơi nước 
mắt tỏ ý van xin, nhưng ba mươi hai kẻ trộm quyết tâm sát hại để ăn thịt. Lúc ấy 
lại có một bà lão tán thành giúp cho phương tiện nấu nướng. Bà lão ấy chính là 
tiền thân của cận sự nữ Tỳ-Xá-Ly. Bà Tỳ-Xá-Ly và ba mươi hai người con vì đồng 
gây cộng-nghiệp, nên ba mươi hai đứa con bị giết; còn bà mẹ bởi kiếp trước tùy 
hỷ việc ấy, nên hiện tại cũng vương nỗi buồn lây. Ðiều nầy do Đức Phật thuật lại 
tiền nhân, nên mối oan kết đôi bên mới được giải thích.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Lại nữa, trong thời kỳ chiến tranh nầy, có 
nhiều người tuy không ra trận tuyến, nhưng cũng bị bom đạn, sự kinh khủng, cảnh 
nghèo đói, hoặc nỗi buồn khổ về tử biệt sanh ly. Ðó đều là ảnh hưởng nặng nhẹ 
thuộc Cộng-báo, do việc tự mình giết, bảo người giết, hoặc tùy hỷ sự giết của 
nghiệp sát sanh từ nhiều kiếp về trước.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">7. <u>Biệt-báo</u>: Ðây cũng gọi 
Bất-cộng-báo, là quả báo riêng của mỗi cá loại trong loài người hay loài vật. 
Chẳng hạn như đồng là chim, nhưng có loại chim quý đẹp như bạch hạt, anh võ, 
trĩ, thanh tước, phượng hoàng; có loại chim thường như quốc, cò, sẻ, én; và loại 
xấu như chim heo, chim ụt. Lại cũng đồng là loài người, mà có kẻ xấu, người đẹp, 
kẻ giàu sang, người nghèo khổ, kẻ ngu tối, người thông minh. Hoặc như trong cảnh 
khói lửa tang tóc lan tràn, mà có người vẫn sống đoàn tụ an vui, hầu như không 
biết chiến tranh là gì cả. Ðó là những trường hợp thuộc về Biệt-báo.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">8. <u>Cận-tử-báo</u>: Cận-tử-báo là quả 
báo lúc sắp chết. Con người khi già yếu sắp chết, những nghiệp thiện ác từ kiếp 
nầy hoặc kiếp trước dồn lại, ảnh hưởng mạnh mẽ hơn lúc bình thường. Nếu là 
nghiệp thiện thì khiến cho người ấy vui vẻ hòa nhã hiền lương, mắt tai không lờ 
lãng, khi lâm chung xả báo an lành. Như thuộc về nghiệp ác, thì kẻ đó trở nên 
nóng nảy, ưa buồn giận khó khăn, tâm trí lờ lẫn, lúc sắp chết đau yếu mê man. 
Trong đời kẻ tu thiện thì ít, làm ác lại nhiều, nên đa số người đến lúc lớn tuổi 
thường đổi tánh; những vị không hiểu lý nầy cho là “già hay sanh tật”.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Thuở bút giả còn ở chùa Linh-Thứu, tại xã 
Thạnh-Phú, tỉnh Ðịnh-Tường, có biết ông hương ấp Nghé. Ông nầy ưa ăn thịt chó, 
mỗi tháng trung bình độ sáu con, nên khi ông đi đâu thì chó sủa dồn đến đó, ai 
cũng đều biết. Khi ông đau sắp chết, thì tự chui xuống gầm giường nằm khoanh một 
góc, lâu lâu lại tru lên như chó. Lúc ấy có người đồng bạn là chú năm Thiện đến 
thăm, hỏi: “Anh hương ấp làm chi lạ vậy? Thôi anh lên giường nằm, đừng để cho bà 
con chê cười!” Nói chưa xong, thì ông thình lình nhảy ra táp chú, hình trạng như 
con chó giận dữ cắn người, may nhờ chú năm lẹ làng tránh khỏi. Ðây là một việc 
tượng trưng cho Cận-tử-báo thuộc về nghiệp ác.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">9. <u>Thục-vị-thục-báo</u>: Ðiều nầy là 
trạng thái của nghiệp báo lúc chưa thuần thục và đã thuần thục. Tiên đức nói: 
“Người mang nghiệp ví như người mắc nợ, mối nào mạnh thì nó kéo lôi trước”. Khi 
xưa, một hôm Đức Phật bảo ngài A-Nan: “Có người trọn đời làm lành mà khi chết bị 
đọa vào ác đạo, bởi nghiệp lành đời nầy chưa chín muồi, song nghiệp dữ kiếp 
trước đã đến lúc thuần thục. Có kẻ trọn đời làm ác nhưng khi chết sanh lên 
Thiên-cung, bởi nghiệp ác đời nầy chưa thuần thục mà nghiệp lành kiếp trước đã 
đến thời kỳ chín muồi. Việc nhân-quả rất phức tạp, tùy theo thế lực mạnh yếu mà 
đến trước hoặc sau. Cho nên các đệ-tử của ta chớ nên thờ ơ, phải gắng chuyên tu 
cho đạo nghiệp được tinh thuần. Vì biết đâu, có kẻ tuy đời nay yên ổn hưởng lạc 
làm lành, nhưng nghiệp ác những kiếp về trước đã sắp đến thời kỳ thuần thục!”</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Bởi chưa hiểu rõ lý trên, nhiều vị thấy 
người làm lành mà chết xấu, kẻ hung dữ lại chết tốt, vội phê bình cho rằng không 
có việc nhân-quả-tội-phước, chẳng cũng là sai lầm lắm ư?</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">10. <u>Chuyển-báo:</u> Chuyển-báo là những 
biến trạng khổ vui, do sức tu thiện hay làm ác của đương nhơn. Biến trạng nầy là 
sự dồn dập để chuyển đổi những quả báo sắp đến. Như có người làm đủ những điều 
ác, song đời sống hiện tại càng thêm an ổn vinh quang. Trong đây có hai nguyên 
nhân: Một là do túc phước của họ quá nhiều, tuy có phần tổn giảm bởi làm ác, 
nhưng dư phước hãy còn. Hai là do thế lực của nghiệp ác quá mạnh, khiến cho bao 
nhiêu phước đời nầy và đời trước đều phát hiện cho kẻ ấy hưởng, để rồi sẽ chịu 
quả báo ác đạo ở kiếp sau. Sự kiện Chuyển-báo nơi đây, chính thuộc về trường hợp 
thứ hai nầy. Nói theo các cụ bình dân ta, đây gọi là trạng thái “dồn phước”. Lại 
có những vị chí tâm tu hành, nhưng lại thường gặp những việc thất bại, đau yếu, 
tai nạn, mang tiếng thị phi. Theo tiên đức, đó là do sức tu thiện, khiến cho 
chuyển quả báo nặng ác đạo ở đời sau, thành ra quả báo nhẹ trong hiện tại, để kẻ 
ấy khi mạng chung sẽ hưởng phước nhơn thiên, hay sanh về Phật-quốc. Và đây gọi 
là trạng thái dồn nghiệp.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Nhiều Phật-tử không hiểu lẽ nầy, khi gắng 
tu mà gặp việc không may, vội sanh tâm sợ sự niệm Phật tụng kinh, hoặc thối chí 
bảo: càng tu nhiều càng có lắm việc phiền phức, rồi lần lần đi đến sự giải đãi, 
xin đem một thí dụ để trần thích: như người có bịnh phong hay ban, uống thuốc 
vào chất độc bị giải tán, làm cho nước tiểu vàng hoặc cả mình nổi mẩn đỏ, đó là 
trạng thái bịnh sắp lành. Việc ấy nên đáng mừng hay là lo sợ? Kẻ tu hành cũng 
thế, do công đức tụng kinh niệm Phật, khiến cho nghiệp chướng phát hiện để tiêu 
trừ. Nếu có chút ảnh hưởng khổ báo, trong mười phần ta chỉ còn chịu đôi ba phần, 
cho nên hành giả đừng lấy việc đó làm nản chí. Và điều nầy, trong kinh Kim-Cang, 
Đức Phật cũng đã bảo: “Tu-Bồ-Ðề! Nếu Thiện-nam-tử, thiện-nữ-nhơn thọ trì đọc 
tụng kinh nầy mà bị người khinh rẻ, nên biết kẻ ấy đời trước tội chướng rất 
nhiều, đáng lẽ phải đọa vào ác đạo. Do sức tụng kinh, khiến đời nay bị người chê 
bai, nên tội chướng đời trước được tiêu diệt, kẻ đó sẽ đắc quả 
A-Nậu-Đa-La-Tam-Miệu-Tam-Bồ-Ðề”.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trong Tịnh-Ðộ-Thánh-Hiền-Lục có thuật 
chuyện ông Ngô-Mao tu hành chân chánh, lúc sắp chết bị giặc đâm bảy thương. Khi 
người anh đến, ông bỗng tỉnh lại bảo: “Ðời trước tôi tạo nhiều nghiệp ác, đáng 
lẽ phải còn đầu thai làm heo bảy kiếp nữa. Nhưng nhờ đời nầy tôi biết ăn chay 
niệm Phật, nên phải chịu bảy vết thương để trả bảy kiếp làm heo ấy. Hiện thời 
tôi sắp sanh về Tịnh-độ”. Cứ theo việc ông Ngô-Mao, kẻ không biết cho là tu hành 
mang họa. Nhưng chỉ chịu bảy vết thương trả xong bảy kiếp làm heo, để rồi được 
sanh về Cực-Lạc; nếu so lại thì việc tu hành đâu phải luống uổng, và công đức 
niệm Phật chính thật không thể nghĩ bàn! Nhưng tu hành không phải mỗi người đều 
bị chuyển-báo, nếu kẻ có căn lành từ kiếp trước thì càng tu càng được an vui. 
Hành giả đừng in trí theo một phương diện trên mà sanh lòng e ngại.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">11. <u>Thế-gian-báo</u>: Ðây là những quả 
báo khổ vui trong ba cõi: Dục, Sắc và Vô-sắc. Nguyên nhân chánh của sự lưu trệ 
trong tam giới, là vì khi gây nhân chúng-sanh còn chấp ngã. Chẳng những thế gian 
và ngoại-đạo mà các vị tu theo chánh giáo, nếu chưa dứt hết tâm chấp ngã, còn 
tham nhiễm lục trần, cũng vẫn còn ở trong vòng luân-hồi sáu nẻo. Tuy nhiên, 
những sở hành theo Phật-pháp đều gây nhân duyên đắc độ về sau, nhưng kiếp tương 
lai trong khi tu, điểm chánh yếu của sự giải thoát vẫn là điều kiện dứt ngã 
chấp. Trong truyện ký nhà Phật có chép việc một ni-cô tụng kinh Pháp-Hoa ba mươi 
năm, nhưng tâm còn nhiễm thanh sắc, nên kiếp sau chuyển làm nàng kỹ nữ thanh sắc 
vẹn toàn; nơi miệng thường bay ra mùi thơm hoa sen. Tại Việt-Nam, đời nhà Lê, 
một vị sư tu Tịnh-độ ở chùa Quang-Minh, bởi tâm lợi danh chưa sạch, nên kiếp sau 
chuyển sanh làm vua Khang-Hy bên Trung-Hoa. Khi được biết tiền nhân, nhà vua 
viết mấy bài thi hoài cảm, trong ấy có hai câu: “Ngã bản Tây-phương nhất 
Phật-tử. Vân hà lạc tại đế-vương-gia?” (Ta vẫn là con của Phật A-Di-Ðà ở 
Tây-phương. Tại sao nay lại lạc vào giòng vương thất?)</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Ðời Tống bên Trung-Hoa, Giới-Diễn và 
Quang-Huệ đại-sư đồng tu thiền, song Giới-Diễn vì còn chút tâm niệm luyến sắc, 
nên kiếp sau đầu thai làm nhà văn hào lỗi lạc, đa tài mà cũng đa tình, là 
Tô-Ðông-Pha. Sau khi được ngài Quang-Huệ chuyển kiếp làm Phật-Ấn thiền-sư để hóa 
độ Tô-Ðông-Pha trở lại đường tu; có lẽ nhớ biết những kiếp về trước, nên lúc lớn 
tuổi, trong cuộc tái du thăm viếng chùa Kim-Sơn, ông đã viết mấy câu thi:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Kim-Sơn chùa núi gần mây nước</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Tóc bạc Ðông-Pha lại đến đây.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Tiền kiếp Ðức-Vân, nay chính tớ</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Mơ màng còn nhớ Diệu-Cao-đài!</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">12. <u>Xuất-thế-gian-báo:</u> Thế-gian-báo 
là quả báo thuộc lục-phàm. Trái lại, xuất-thế-gian-báo là quả báo của tứ-thánh: 
Thanh-Văn, Duyên-Giác, Bồ-Tát và Phật. Quả báo tứ-thánh do bởi khi tu lìa 
ngã-chấp mà được thành tựu. Trong hạnh vô-ngã nầy, hàng Nhị-thừa hãy còn hẹp, 
song Bồ-Tát thừa thì rất rộng rãi nhiệm mầu. Bồ-Tát chẳng những tu 
tam-vô-lậu-học của pháp xuất-thế-gian, mà còn làm tất cả việc từ thiện của thế 
gian. Tâm của Bồ-Tát không thấy có sở đắc sở chứng; không có tướng ngã, nhơn, 
chúng-sanh, thọ giả; tuy độ vô lượng hữu-tình nhưng không thấy mình là người hóa 
độ, chúng-sanh là kẻ được độ; tuy quanh mình thị hiện vô biên quyến thuộc, nhưng 
lòng hằng vắng lặng không thấy có quyến thuộc; tuy tu vô lượng phước đức, nhưng 
không thấy mình có phước đức. Ðây là hạnh vô tướng. Người biết thực hành hạnh vô 
tướng, dù là làm việc thiện thế gian, song đều thành kết quả giải thoát. Bằng 
trái lại, tuy tu thánh-đạo, cũng hóa ra phước báo thế gian. Về hạnh vô tướng 
nầy, trong kinh Kim-Cang, có đoạn Đức Phật dạy: “Nầy Tu-Bồ-Ðề! Như có vị Bồ-Tát 
dùng số lượng thất bảo đầy cả hằng-hà-sa thế-giới để bố thí. Nếu lại có người 
biết tất cả pháp đều vô ngã, được thành vô sanh nhẫn, thì công đức của vị Bồ-Tát 
sau nầy hơn bậc Bồ-Tát trước kia. Tại sao thế, Tu-Bồ-Ðề? Bởi thật ra, chư Bồ-Tát 
đều không thọ phước đức”. Tu-Bồ-Ðề thưa: “Bạch Thế-Tôn! Sao gọi là Bồ-Tát không 
thọ phước đức?” - Nầy Tu-Bồ-Ðề! Vì Bồ-Tát tuy làm những việc phước đức, song 
chẳng tham trước, nên ta nói không thọ phước đức!”</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Thông thường hàng Phật-tử tại-gia khi mới 
quy-y, duy thích cúng dường chùa mình, phụng sự thầy của mình, hay chỉ làm những 
Phật-sự mà họ cho là có công đức hơn việc thế gian. Nhưng nếu họ hiểu rộng hơn, 
vừa dùng tâm bình đẳng phụng sự Tam-bảo, vừa làm các việc từ thiện ở đời, như 
giúp đỡ kẻ nghèo khổ đau yếu, chu cấp cho hàng quả phụ cô nhi, rồi đem công đức 
ấy hồi hướng về Tịnh-độ cùng đạo Vô-thượng-bồ-đề, thì tất cả việc làm lành đều 
đi đến kết quả giải thoát cả.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Tóm lại, sự lý nhân-quả thật vô lượng, 
chuyển biến chập chồng, có thể gọi là khó bàn khó nghĩ. Nhưng về Nhân không 
ngoài sự hơn kém của nghiệp thân, ngữ, ý qua ba hạnh Phước, Phi-phước và 
Bất-động. Về Quả lại tổng quát trong mười hai điều trên. Nếu nắm được mấy điểm 
chánh yếu như đã kể mà suy rộng ra, về vấn đề nầy, người học Phật có thể hiểu 
quán xuyến tất cả.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">&nbsp;</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0"><b>
<font size="4" face="Times New Roman" color="#008000">Tiết IV: Những Tương Quan 
Giữa Nhân Và Quả</font></b></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">&nbsp;</p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trạng thái nhân-quả thật vô cùng, gây nhân 
nào tất cảm quả ấy, duy sự báo ứng hoặc đến sớm hay muộn mà thôi. Trong đây, nếu 
có sự chuyển biến, là do những ảnh hưởng xấu hoặc tốt khác xen vào. Thí dụ, một 
ly nước trong, như ta chỉ bỏ muối vào, tất nước phải mặn; nhưng nếu lại để xen 
thêm đường, vị nước sẽ đổi khác. Sự chuyển biến của nhân-quả thiện ác cũng như 
thế. Nay ở đây chỉ luận bàn về những tương quan trực tiếp giữa nhân và quả. Với 
mục đích thủ tín cùng duyệt giả, xin dẫn toàn những thánh-giáo để chứng minh:</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trong kinh Luân-Chuyển-Ngũ-Ðạo, Đức Phật 
bảo: </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Nầy A-Nan! Muôn vật giữa đời đều có túc 
duyên. Người được quả báo hào quý làm bậc quốc-vương, trưởng-giả, từ nơi nhân lễ 
kính, phụng sự Tam-bảo mà đến. Người được quả báo giàu có, của cải vô hạn, từ 
nơi nhân bố thí mà đến. Người được quả báo sống lâu, không đau bịnh, thân thể 
mạnh khoẻ cao lớn, từ nơi nhân giữ giới mà đến. Người được quả báo đoan trang 
xinh đẹp, nước da trắng tươi sáng rỡ, ai thấy cũng đều ưa thích mến chuộng, từ 
nơi nhân nhẫn nhục mà đến. Người tánh nết siêng năng mau mắn, ưa làm việc phước 
thiện, từ nơi nhân tinh tấn mà đến. Người dáng điệu an nhàn, lời và hạnh đều có 
suy nghĩ, chừng mực, chắc chắn, từ nơi nhân thiền định mà đến. Người thông minh 
tài trí, hiểu suốt thâm pháp, từ nơi nhân tu huệ mà đến. Người được tiếng nói 
thanh thao rõ suốt, ai cũng ưa nghe, từ nơi nhân tụng kinh, ca ngợi Tam-bảo mà 
đến. Người dáng vẻ sáng sạch hiền hòa, không đau yếu, ai thấy cũng mến, từ nơi 
nhân từ tâm mà đến.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Ngài A-Nan thưa: - Bạch Thế-Tôn! Sao gọi 
là “từ tâm”? </font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Ðức Phật bảo: “- Từ tâm có bốn điều: 1- 
Thương tất cả chúng-sanh như mẹ thương con. 2- Thấy chúng-sanh khổ, xót xa muốn 
cứu độ. 3- Thấy chúng-sanh hiểu đạo, biết làm lành, hướng về nẻo giải thoát, 
sanh lòng vui mừng. 4- Thường ái hộ chúng-sanh, chẳng những săn sóc giữ gìn thân 
mạng, mà còn không có lời vô ý làm cho người bất mãn, buồn rầu. Ấy là những 
tướng trạng của từ tâm.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Lại nầy A-Nan! Kẻ nào thân thể cao lớn, 
là do nhân ưa lễ bái, khiêm nhường, cung kính tất cả mọi người. Kẻ nào lùn thấp, 
là do nhân khinh mạn, tự cao. Kẻ nào dung mạo thô xấu, là do nhân giận hờn, nóng 
nảy. Kẻ nào sanh ra ngây ngô kém hiểu biết, là do nhân không thích học hỏi. Kẻ 
nào ngu si, là do nhân không chịu dạy dỗ người. Kẻ nào câm ngọng, là do nhân 
khinh ngạo, chê bai người. Kẻ nào đui điếc là do nhân hủy báng Tam-bảo, không 
chịu nghe chánh-pháp. Kẻ nào làm thân tôi đòi là do nhân mắc nợ không trả, hoặc 
không kính lễ Tam-bảo. Kẻ nào thân hình đen xấu, là do nhân che ánh sáng của 
Phật. Kẻ nào sanh ra ở nước Lõa-hình, là do nhân ăn mặc hở hang vào tinh-xá, hay 
đến trước chỗ Phật. Kẻ nào sanh vào nước Mã-đề (thân người, bàn chân ngựa), là 
do nhân mang giày dép đi trước chỗ Phật. Kẻ nào sanh ở nước Xuyên-hung (mọi 
người đều xoi hông), là do nhân bố thí làm phước mà sanh lòng hối tiếc.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- A-Nan! Chúng-sanh nào làm loài hươu nai, 
là do kiếp trước ưa làm cho người sợ hãi. Chúng-sanh nào sanh làm loài rồng, là 
do kiếp trước ưa bỡn cợt và giận hờn, làm cho người phiền muộn. Kẻ nào nơi thân 
bị bịnh lác, ghẻ độc làm cho đau nhức khó chịu, chữa trị không lành, là do kiếp 
trước ưa đánh đập chúng-sanh. Kẻ nào mọi người trông thấy đều vui mừng cảm mến, 
là do kiếp trước khi thấy người, niềm nở vui mừng cảm mến. Kẻ nào mọi người 
trông thấy đều chán ghét, là do kiếp trước khi thấy người, rẻ rúng chán ghét. Kẻ 
nào thường bị gông cùm tù ngục, là do kiếp trước hay trói buộc hoặc giam nhốt 
chúng-sanh trong lồng chậu, khiến cho nó không được tự do. Kẻ nào bị rách miệng 
sứt môi, là do kiếp trước ưa câu cá.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- A-Nan! Kẻ nào trong hội thuyết pháp 
không để ý lắng nghe, lại nói trái ngược làm loạn ý người khác, kiếp sau sanh 
làm con lừa tai dài, hoặc loài chó xụ tai. Kẻ nào kiêu căng bỏn sẻn tham lam, 
thích lén ăn uống, chỉ hưởng thụ riêng một mình không đoái hoài đến người thân 
sơ, hạng nghèo khổ; lúc chết rồi bị đọa vào Địa-ngục, kế làm loại Ngạ-quỷ, khi 
được sanh làm người thì nghèo hèn đói khát, mặc chẳng kín thân, ăn không no 
bụng. Kẻ nào thường ăn riêng thức ngon, cho người món dở, kiếp sau bị đọa làm 
loài chó, lợn, bọ hung. Kẻ nào thường tách mai, đánh vảy, lột da loài vật, đời 
sau làm sanh vật bị quả báo y như hành động của mình kiếp trước. Kẻ nào ưa giết 
hại, kiếp sau sẽ bị đọa vào Tam-đồ, cho đến làm con phù du trên mặt nước, sớm 
sanh chiều chết. Kẻ nào trộm cướp, kiếp sau sẽ làm thân tôi tớ, hoặc trâu bò, 
lừa, ngựa để trả nợ người. Kẻ nào hay nói dối, nói đâm thọc, mắng chửi, nói lời 
cay độc, bêu rêu việc xấu của người, khi chết sẽ sa xuống Địa-ngục, bị rót nước 
đồng sôi vào miệng, hoặc bị cắt lưỡi, cày lưỡi, sau lại làm thân ác điểu, người 
nghe tiếng kêu đều kinh sợ bảo là điềm quái gở, nguyền rủa muốn cho nó chết. Kẻ 
nào quyến rũ dâm loạn vợ chồng con cái người, khi chết đọa vào Địa-ngục, nam ôm 
cột đồng lửa, nữ nằm giường sắt nóng, sau lại làm loài thú đa dâm, hoặc làm loài 
ngỗng, vịt. Kẻ nào ưa uống rượu, phạm nhiều tội ác, lúc chết bị đọa vào 
Địa-ngục, sau sanh làm loài dã nhơn, khi được thân người lại ngu si khờ dại. Kẻ 
nào vợ chồng không biết nhường nhịn hòa thuận, thường hay tranh cãi, nặng lời 
xua đuổi nhau, kiếp sau đọa làm thân chim cưu (tu hú), chim bồ câu. Kẻ nào ưa 
lạm dụng sức người, kiếp sau sanh làm loài voi, bị người dùng sức lại.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Nầy A-Nan! Trừ những vị làm quan, y theo 
pháp luật, hạch hỏi xử phạt một cách công minh, thì không tội. Nếu hạng quan 
liêu ỷ quyền thế xâm đoạt tài sản của dân, hoặc ăn hối lộ dung túng kẻ ác, tra 
tấn, gông cùm, xử hiếp người vô tội hay không đáng tội, thì khi chết sẽ bị đọa 
vào Địa-ngục chịu thống khổ ngàn muôn kiếp, sau lại sanh vào loài trâu bò bị xỏ 
mũi, đánh đập, mang kéo nặng nề để đền tội trước.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Lại nữa, A-Nan! Người nào từ thân thể 
đến cách ăn ở, lôi thôi không sạch sẽ, do từ loài lợn mà đến. Người nào tham lam 
bỏn sẻn không ưa bố thí, do từ loài chó mà đến. Người nào ngược ngạo, tự tung tự 
tác không chịu nghe lời ai, do từ loài dê mà đến. Người nào tánh lao chao, gặp 
việc không nhẫn nại, do từ loài khỉ vượn mà đến. Người nào có tâm độc ác ngầm, 
do từ loài rắn rết mà đến. Người nào thích ăn ngon, hung dữ, ưa khủng hại 
chúng-sanh, không có tâm lành, do từ loài cọp, sói, mèo, chồn mà đến...”</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">Trong kinh Ðịa-Tạng-Bản-Nguyện, Đức Phật 
bảo: - “Nầy Tứ-Thiên-Vương! Ðịa-Tạng Bồ-Tát nếu gặp kẻ sát sanh, thì nói về quả 
báo do túc ương mà chết yểu. Nếu gặp kẻ trộm cắp, nói về quả báo nghèo hèn khổ 
sở. Nếu gặp kẻ tà dâm, nói về quả báo làm chim se sẻ, bồ câu, uyên ương. Nếu gặp 
kẻ thốt lời thô ác, nói về quả báo quyến thuộc chống đối nhau. Nếu gặp kẻ hay 
khinh chê, nói về quả báo lở miệng, không lưỡi.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Nếu gặp kẻ ưa nóng giận, ngài nói về quả 
báo thọ thân hình thô xấu, tàn tật. Nếu gặp kẻ tham lam bỏn sẻn, nói về quả báo 
sự mong cầu không toại ý. Nếu gặp kẻ uống ăn vô độ, nói về quả báo đói khát, đau 
cuống họng. Nếu gặp kẻ buông lung săn bắn, nói về quả báo kinh hãi điên cuồng 
mất mạng. Nếu gặp kẻ phản nghịch cha mẹ, nói về quả báo bị tai nạn đất trời tru 
lục. Nếu gặp kẻ đốt núi rừng cây cỏ, nói về quả báo mê cuồng đến chết. Nếu gặp 
cha mẹ ghẻ ăn ở độc ác, nói về quả báo thác sanh trở lại bị sự roi vọt đánh đập. 
Nếu gặp kẻ ưa lưới bắt chim non, nói về quả báo cốt nhục chia lìa.</font></p>
<p align="justify" style="margin-top: 0; margin-bottom: 0">
<font size="4" face="Times New Roman">- Nếu gặp kẻ hủy báng Tam-bảo, ngài nói về 
quả báo đui, điếc, câm ngọng. Nếu gặp kẻ khinh chê chánh-pháp, nói về quả báo 
hằng ở trong ác đạo. Nếu gặp kẻ lạm phá của thường trụ (của chùa chiền tăng 
chúng), nói về quả báo ức kiếp bị luân-hồi nơi Địa-ngục. Nếu gặp kẻ làm ô nhục 
người tu hạnh thanh tịnh, cùng vu báng tăng ni, nói về quả báo thường ở trong 
loài Súc-sanh. Nếu gặp kẻ dùng nước sôi, dao gậy, hay lửa, giết hại chúng-sanh, 
nói về quả báo luân-hồi thay nhau để thường mạng. Nếu gặp kẻ phá giới phạm trai, 
nói về quả báo làm cầm thú bị đói khát. Nếu gặp kẻ phung phí tiền của một cách 
vô lý, nói về quả báo sự mong�