Vân Thê Pháp
Vựng
雲棲法彙
Phần 12
Cổ Hàng Vân Thê
Châu Hoằng đại sư trước tác
古杭雲棲袾宏大師著
Chuyển ngữ: Bửu
Quang Tự đệ tử Như Ḥa
(theo bản điện
tử Gia Hưng Đại Tạng Kinh của CBETA)
Giảo duyệt: Đức
Phong, Diệu Âm Trịnh
Lộc và Huệ
Trang
21. Phụ Lục: Truy Môn Sùng Hạnh
Lục (緇門崇行錄)
Sa-môn Châu Hoằng chùa Vân Thế đất Cổ Hàng
biên tập
21.1. Lời tựa
Tăng
hỏi: “Sa-môn phụng sự điều ǵ?” Đáp: “Phụng
sự đạo”. “Phụng sự đạo th́ điều
ǵ là gốc?” Đáp: “Đức hạnh làm gốc!”
Tăng nói: “Sao ông cố chấp quá! Lợi căn th́ dùng huệ
để nhập đạo, độn căn th́ tu
phước. Sa-môn quan tâm đến huệ là đủ rồi!
Đức hạnh để làm ǵ?”
Tôi đáp: - Cổ nhân có nói: ‘Đức
hạnh là gốc’. Lại nói: ‘Kẻ sĩ muốn
đạt tới chỗ sâu xa th́ trước tiên phải
đào luyện khí lượng và kiến thức’. Huống
hồ đạo mầu Vô Thượng Bồ Đề,
sao có thể tiếp nhận bởi kẻ chẳng phải
là pháp khí ư? Sữa sư tử nếu chẳng đựng
bằng b́nh lưu ly th́ b́nh sẽ nứt. Nâng chiếc
đỉnh nặng vạn quân[1] mà chở bằng
một con thuyền mỏng manh, thuyền chẳng lật
nhào, ch́m lỉm th́ hiếm hoi lắm đấy!
Hiện thời, các sa môn hễ
có chút tài mẫn tiệp, bèn dốc sức nơi giảng
giải từ ngữ, dùi mài bút nghiên như Nho sĩ. Lại
cao hơn nữa th́ nhặt nhạnh tàn dư từ các cơ
duyên của cổ đức rồi đuổi theo tiếng
vọng, bắt giữ h́nh bóng, bị những người
sáng mắt cười cợt. Nghe họ nói năng vượt
xa Phật, Tổ, xét đến hành vi vẫn kém xa bọn
tầm thường, dung tục! Đấy chính là thói tệ
cùng cực thuở Mạt Pháp vậy! V́ vậy, tôi kinh sợ,
sưu tập các hạnh lành của người xưa, sao
lục những điều trọng yếu, chia thành mười
môn để bao quát trọn hết. Những môn nào vậy?
Do ĺa thế tục nhơ nhuốc
nên gọi là Tăng; v́ thế, môn Giữ Hạnh Trong Sạch
đứng đầu. Trong sạch mà chẳng nghiêm cẩn,
chính là sự trong sạch của cuồng sĩ. “Thâu nhiếp
thân, miệng, ư”, đó là lời dạy của chư Phật.
V́ thế, tiếp đó là môn Nghiêm Chánh (nghiêm cẩn, ngay thẳng).
Nghiêm chánh được thành tựu bởi sự giáo huấn
của thầy, thầy là khuôn mẫu của mọi
người. Do vậy, môn kế tiếp là Tôn Sư (tôn trọng
thầy). Được cha mẹ sanh ra rồi mới
được thầy dạy bảo, nếu bỏ sót cha
mẹ tức là quên cội rễ. Giới tuy có vạn hạnh,
lấy hiếu làm căn bản. V́ thế, môn tiếp theo
là Hiếu Thân (hiếu thảo với cha mẹ). Trung và hiếu
chẳng hai lư. Chỉ biết có cha mẹ, chẳng biết
đến vua, đó là cái tâm riêng tư. Một người
được vui sướng (vua được an vui) th́
ta mới được thảnh thơi nơi suối rừng.
Ân vua không chi lớn bằng! V́ thế, môn kế tiếp là
Trung Quân. Tận trung với bề trên, mà thiếu ân huệ
với kẻ dưới, sẽ là khiếm khuyết đạo
kiêm tế. Do vậy, môn tiếp theo là Từ Vật (ḷng từ
bi đối với muôn vật). Ḷng từ gần với
ái, do ái sanh chấp trước, gây chướng ngại
cho xuất thế. Do vậy, tiếp theo là môn Cao Thượng.
Cao Thượng chẳng phải là giữ thân thanh khiết,
ẩn ḿnh dài lâu, ĺa bỏ chúng sanh, mà là muốn tích lũy
[đạo đức] sâu dày ḥng tỏa sáng. V́ thế, môn
kế tiếp là Tŕ Trọng (遲重, từ tốn, cẩn
trọng). Tŕ trọng mà bám chắc vào “[thờ ơ], không
làm ǵ” th́ chẳng thể được! V́ thế, môn kế
tiếp là Gian Khổ. Nhọc nhằn mà chẳng có công hiệu
ǵ, sẽ bị thoái thất bởi khổ nạn, do nhân
quả chẳng hư luống, cho nên dùng môn Cảm Ứng
để kết thúc.
Tu mười hạnh này,
đức sẽ trọn đủ, mới kham nhậm là
pháp khí. Đất có tốt th́ sau đó mới gieo trồng
hạt giống tốt lành được. Tâm có thuần
th́ sau đấy lời nói chí lư mới thấm, ngơ hầu
có thể mong đạt được Vô Thượng Bồ
Đề. Nếu không, chỉ là một kẻ dung tục
mà thôi! Nhân đạo chẳng vẹn toàn, sao hiểu Phật
đạo? Dẫu là phường lợi căn, lắm
trí huệ, nhưng huệ càng nhiều, chướng càng nặng,
có ích chi đâu?
Vị tăng lại nói: “Pháp
của ta chẳng lập một mảy trần, mười
hạnh để làm ǵ?” Tôi nói: “Ngũ Uẩn lăng
xăng, Tứ Đại chộn rộn, sao bảo là chẳng
có trần?” Tăng nói: “Tứ Đại vốn không, Ngũ
Uẩn chẳng có”. Tôi xáng một bạt tai, bảo: “Phường
học vẹt nhiều như mè, như lúa, chưa hiểu
được đạo!” Tăng chẳng đáp
được, giận tím mặt, đứng phắt dậy.
Tôi cười bảo: “Mặt phủ đầy bụi,
sao ông chẳng lau? Cẩn thận nhé! Đừng đề
cao, chẳng tự ty! Đừng bàn xằng
Bát Nhă, tự chuốc lấy họa ương. Đừng
say đắm hư danh, hăy tu đức ḿnh, dốc hết
ḷng tinh thành để dốc sức nơi đạo. Sức
đạt tới cùng cực th́ tâm thông suốt; sau đấy mới biết
‘chẳng bác bỏ muôn hạnh, mà chẳng vướng mảy
trần. Suốt ngày chẳng không, mà suốt ngày chẳng
có’. Đó gọi là “chân huệ”, mong bọn chúng ta hăy hiểu
thấu suốt cái tâm. Tôi chưa từng nghe nói tu đạo
mà lại coi rẻ đức! Nay soạn quyển sách này,
chỉ mong sao cứu văn thói tệ đương thời,
ḥng báo đền ơn Phật.
Bậc thấu hiểu sáng suốt nếu chẳng v́
người [hèn tệ soạn sách] mà vứt bỏ lời
thưa tŕnh, mong sẽ xoay vần kể lại với các
Thiền giả!
Ngày giữa Đông năm Vạn
Lịch 13 (1585), sa-môn ở đất Hàng là Châu Hoằng viết.
21.2. Chánh văn
21.2.1. Hạnh trong sạch
* Chẳng làm trai hội
Sư Tăng Mân đời
Lưu Tống[2],
bảy tuổi xuất gia. Do thấu hiểu kinh nghĩa
cao tột trong nước, Sư được gọi là
Mân pháp sư. Sư tu bổ chùa miếu, tạo lập
kinh, tượng, phóng sanh, bố thí, chưa từng mệt
mỏi, bỏ dở. Nếu có ai hỏi: “Ḥa thượng
tu công đức đă nhiều, nhưng chưa hề nghe
thầy mở đại trai hội, sợ rằng phước
sự chưa trọn vẹn”. Ngài Tăng Mân đáp: “Đại
trai khó thể trọn hết lư được! Hơn nữa,
gạo, rau, muối, giấm, củi, nước, than, tro,
giẫm đạp, rửa ráy, nấu nướng, đều
tổn thương các loài trùng nhỏ, cho nên tôi chẳng
làm! Lại c̣n [để hoàn thành trai hội], phải cầu
cạnh vương cung, quan phủ, nhà quyền thế,
càng khó trọn hết ư được! Chẳng thà thôi
đi!”
Tán rằng: Người hiện
thời hễ làm phước sự, ắt mở trai hội,
bảo như thế là viên măn. Thậm chí vị tăng bế
quan, trong nửa kỳ sau của thời hạn bế
quan, liền mưu tính trong quan pḥng, ngày đêm trù tính xếp
đặt trai hội, chẳng c̣n chánh niệm nữa! Than
ôi! Lời của Mân pháp sư quả thật là khuôn phép
chung cho muôn đời.
* Được bố thí liền phân tán
Đời Lương, sư
Huệ Khai là người xứ Hải Diêm thuộc Ngô Quận, đă từng nghe
kinh luận nơi hai vị thầy
là Tạng pháp sư và Mẫn pháp sư. Sư giảng diễn
nổi tiếng trong cơi đời. Thái Thú Dự
Chương là Tạ Duệ thỉnh Sư đến giảng
kinh, dâng cúng rất hậu hĩnh. C̣n chưa về tới
kinh đô, Sư đă chia ra bố thí hết sạch. Thái
Thú đất Tấn An là Lưu Nghiệp biếu tặng Sư
một vạn đồng, chưa đầy một ngày,
Sư liền bố thí hết cho người thiếu thốn. Sư tánh t́nh phóng
khoáng, chẳng câu nệ oai nghi. Quần áo dơ bẩn, nhưng
chưa từng khởi ư niệm giặt giũ.
Tán rằng: Giảng pháp mà chẳng
nhận cúng dường; đó gọi là Pháp Thí. Ôi! Sao có thể
ai nấy đều pháp thí như ngài Huệ Khai?
* Trùng kêu, bụi lấp
Đời Lương, ngài
Đạo Siêu theo học với Mân pháp sư tại chùa
Linh Cơ, ở riêng một pḥng, trọn chẳng giao du với
khách khứa, bè bạn. Bụi lấp kín nhà, dế gáy inh ỏi
nơi vách. Trung Thư Lang[3]
Trương Suất bảo: “Trùng kêu điếc tai, bụi
đọng ngập gối, sao thầy có thể chẳng bận
tâm chuyện này vậy?” Sư đáp: “Luôn nghe tiếng ấy,
đủ thay thế tiêu, sáo. Bụi theo gió cuốn tới,
tôi chưa rảnh quét dọn, đến nỗi làm phiền
khách quư, tôi hổ thẹn lắm”. Trương Suất
hết sức thán phục.
* Ẩn giấu tung tích nơi Tả Khê
Đời Đường, sư
Huyền Lăng là cháu đời thứ sáu của Phó Đại
Sĩ, thường hành Đầu Đà, nương ở
bên vách đá, mé suối, được gọi là Tả Khê
tôn giả. Sư ở yên trong một thất, tự cho rằng
pháp giới rộng lớn. Một tấm y Uất Đa
La (Uttarāsaṅga, y bảy điều) mặc
hơn bốn mươi năm, một cái Ni Sư Đàn (Niṣīdana, tọa cụ) suốt
đời chẳng thay đổi. Chẳng phải lúc xem
kinh điển th́ không dễ dăi thắp một ngọn
đèn. Chẳng phải lúc bái kiến thánh dung (đối
trước Phật lễ bái) th́ không đi bừa một
bước! Khi rửa bát th́ lũ vượn tranh nhau nâng
đỡ; lúc tụng kinh th́ các loài chim lượn quanh. Thứ
Sử Vương Chánh Dung nhiều lượt thỉnh
Sư vào thành. Sư chẳng muốn đến, rốt cuộc
lấy cớ bị bệnh để chối từ.
Tán rằng: Người hiện
thời đọc sách của ngài Vĩnh Gia[4], coi thường
những vị như Huyền Lăng v.v… là tri kiến lệch
lạc, chẳng biết đó là lời phá chấp trong một
thuở của ngài Vĩnh Gia, c̣n phong thái của ngài Tả Khê chính là chuyện
thường ngày [phải noi theo] của người học
đạo trong hiện thời. Người sáng mắt hăy
suy xét.
* Tiền đánh rơi chẳng ngó
Đời Tùy, sư Đạo
Phú lên Ích Châu, nương náu chùa Tịnh Đức.
Sư đội chiếc nón to, ngồi bên vệ đường,
đọc kinh dưới nón. Người qua lại,
Sư chẳng kêu gọi bố thí. Có người bố
thí, Sư cũng chẳng chú nguyện. Do đường vắng,
đă nhiều năm chẳng được ǵ. Có người
nói: “Phía Tây Bắc của thành đông người,
được bố thí nhiều, sao Sư lại ở
nơi đây?” Sư đáp: “Một, hai đồng đủ
để duy tŕ thân mạng, lại cần nhiều để
làm ǵ?” Thứ Sử Lăng Châu Triệu Trọng Thư là một gă quan gian ác đă ba đời,
rất thiếu ḷng tín kính, nghe chuyện bèn cố ư đến
đó. Hắn cưỡi ngựa đi qua, giả vờ
làm rơi một xâu tiền. Đạo Phú vẫn điềm
nhiên đọc kinh, mắt chưa từng liếc nh́n. Khi
đi xa rồi, Trọng Thư sai người quay lại
lấy tiền, Đạo Phú cũng chẳng ngó tới. Trọng
Thư bèn hỏi: “Sư suốt ngày xin được có một
đồng, thấy người khác cầm xâu tiền trên
mặt đất đi, sao chẳng ngăn lại?”
Đáp: “Chẳng phải là vật của bần đạo,
lẽ đâu nhận quàng?” Trọng Thư xuống ngựa
đảnh lễ, tạ lỗi, thán phục mà đi.
* Chẳng tích trữ áo cơm
Đời Đường, sư
Thông Huệ xuất gia lúc ba mươi tuổi, vào núi Thái Bạch,
chẳng mang theo lương thực. Sư hái quả rừng,
khát th́ uống nước suối, nghỉ th́ dựa vào
cây, ngồi hay đứng đều Thiền tư. Trải
qua năm năm, do Sư dùng gỗ đập vỡ cục
đất, cục đất vỡ tan th́ Sư sáng suốt đại ngộ.
Tuổi già, Sư chỉ có một cái xiêm, một cái mền,
đi một đôi giày gai suốt hai mươi năm. Áo
vải chằm may nhiều lớp, Đông, Hè chẳng thay
đổi.
* Chẳng nhớ của cải được
bố thí
Đời Đường,
sư Tĩnh Lâm người xứ Hoa Nguyên thuộc Kinh Triệu,
đạo phong vang dội, đồ cúng dường
đưa đến mỗi ngày, Sư đều giao phó
cho các thị giả, miệng chẳng hỏi đến nữa.
Về sau, Sư muốn làm phước, mới tiếc nuối
chẳng có tiền tài. Thị giả lấy ra, Tĩnh Lâm
nói: “Ta trọn chẳng nhớ có món tiền này!” Sư suốt
đời hễ áo rách bèn dùng giấy vá lại.
* Cửa chẳng đóng chặt
Đời Đường,
sư Trí Tắc là người Trường An thuộc Ung
Châu, tánh t́nh phóng khoáng, chẳng câu nệ.
Sư luôn mặc áo rách vá chằng vá đụp, xiêm chỉ
phủ qua gối. Trong pḥng, chỉ có một cái giường
đơn, ngoài cái bát sành và th́a gỗ ra, chẳng có vật
ǵ khác! Sư sống trong một căn pḥng, cửa chẳng
hề cài đóng. Mọi người gọi Sư là cuồng.
Trí Tắc than rằng: “Kẻ gọi ta là cuồng, chẳng
biết chính họ là cuồng! Đă xuất gia ĺa tục,
v́ cơm áo mà đi, ở bị ngăn ngại. Đóng cửa,
khóa rương tốn phí thời gian, rối loạn sự
nghiệp. Đủ thứ tom góp, nhọc nhằn chẳng
yên! Đó chẳng phải là cuồng th́ không c̣n ǵ là cuồng
nữa!”
* Người khác ngỡ là tôi tớ
Đời Đường,
sư Thừa Viễn thoạt đầu học tại Thành
Đô, sau trụ tại vách đá Tây Nam ở Hành Sơn. Người
khác tặng thức ăn th́ ăn, chẳng ai cho th́ hái cỏ
cây mà thôi. Có người ngưỡng mộ đến t́m,
gặp Ngài trong hang núi, thân c̣m cơi, mặt lem luốc, tự
đội củi rơm, cho đó là kẻ hầu bèn coi
thường, chẳng biết đó chính là Thừa Viễn.
Đường Đại Tông nghe danh Sư, đặt tên
cho chỗ Sư ở là Ban Châu Đạo Tràng. Cơi đời
xưng tụng Sư là Liên Xă Tam Tổ.
Tán rằng: Dựng lều
tranh mà ngỡ là điện đường của vua
Nghiêu nơi thôn xá. Y phục rách rưới mà như h́nh
tích của vua Đại Vũ thể hiện nơi kẻ
tại chốn hoang vu. Huống
hồ Thích Tử là kẻ dùng bát và áo chằm để duy
tŕ cái thân ư? Nay có kẻ ăn mặc xa xỉ, sắm sửa, tích cóp, chỉ sợ kẻ
khác chẳng biết, lại c̣n dương dương tự
đắc phô phang trong xóm làng, cũng chẳng
nên hổ thẹn đôi chút ư?
* Áo bằng lá sen, ăn lá tùng
Đời Đường,
thiền sư Đại Mai Pháp Thường đạt
được ư chỉ “tâm chính là Phật” của Mă
đại sư (Mă Tổ Đạo Nhất), ẩn
cư trong núi, chẳng ai
hay biết. Diêm quan (vị quan quản lư việc buôn bán muối
trong châu quận ấy) gởi thư vời thỉnh,
Sư từ chối chẳng đi, gởi kèm bài kệ rằng:
“Nhất tŕ hà diệp y vô tận, sổ thụ tùng hoa thực
hữu dư. Cang bị thế nhân tri trụ xứ, hựu
di mao xá nhập thâm cư” (Một ao sen lá, khôn cùng áo. Mấy
gốc hoa tùng, ăn vẫn dư. Vừa bị người
đời hay chốn ở. Lại dời lều cỏ, ẩn
sâu hơn).
* Nai và chim chóc làm bạn
Đời Hậu Châu[5], sư Hành
Nhân ẩn cư tại Phật Thủ Nham thuộc Lư
Sơn. Cứ mỗi đêm khuya, có một con hươu và
một con trĩ đến nương náu bên cạnh thạch
thất, nhu thuận, thân thiết như bạn bè, trọn
chẳng ngờ vực, sợ hăi! Hành Nhân suốt đời
chẳng nuôi đệ tử, có vị tăng ở am bên cạnh
giúp hầu hạ. Một hôm, Sư bảo: “Cuốn rèm lên,
ta sắp đi”. Rèm vừa móc lên xong, Hành Nhân xuống
giường, đi mấy bước, đứng sững
rồi qua đời.
Tán rằng: Kẻ nhiều
tham dục lúc chết lại càng bám víu, thậm chí chia
hương, bán giày mà vẫn vương vấn, chẳng
thể buông xuống. Không riêng ǵ người trong Thế
Đế, Thích Tử cũng có kẻ như thế đó!
Hành Nhân suốt đời khí tiết thanh cao bức người,
lúc thoát hóa như đùa bỡn, cũng chẳng phải là
chuyện đáng nên như thế ư?
* Thiểu dục tri túc
Thiền sư Hoằng Giác
đời Đường răn nhắc đồ chúng rằng:
“Các ngươi đă xuất gia, như tội nhân thoát
khỏi ngục tù, hăy thiểu dục tri túc, đừng
tham vinh hoa trong cơi đời, hăy nhẫn nại
đói, khát, giữ chí nơi vô vi. Đă được ở
trong Phật pháp, dẫu mười đời chín chết
vẫn đừng buông bỏ”.
* Răn dạy đại chúng quy ước
thanh tu
Thiền sư Từ Thọ Hoài
Thâm đời Tống khai thị đại chúng trong buổi
tiểu tham rằng: “Quên danh lợi, cam tâm đạm bạc,
tâm thế gian nhẹ ít, đạo niệm tự nhiên sâu
đậm. Ḥa thượng Biên Đảm Sơn suốt
đời nhặt hạt sồi làm thức ăn. Vĩnh
Gia đại sư chẳng ăn rau dưới lưỡi
cuốc. Cao tăng Huệ Hưu suốt ba mươi
năm chỉ đi một đôi giày cỏ. Gặp chỗ
đất mềm th́ đi chân trần. Nay các ngươi
thọ dụng đủ thứ, chưa đói đă
ăn, chưa lạnh đă đắp áo, chưa bẩn
đă tắm, chưa buồn ngủ đă ngủ, đạo
nhăn chưa sáng, lậu hoặc chưa dứt, làm sao tiêu [của
tín thí] cho được?”
* Áo chằm, ăn một bữa
Đời Đường,
sư Huệ Hy chỉ sống một ḿnh, chẳng nuôi thị
giả, mỗi ngày chỉ ăn
một bữa, chẳng nhận người khác bố thí.
Mặt đất trong pḥng chỉ có một vết chân
đi lại, xung quanh đều bị rêu phong. Chỉ có
chỗ ngồi ở giữa chơng [là sạch sẽ], chứ
hai đầu bụi phủ đầy như bị bỏ
hoang lâu ngày. Sư quần áo rách rưới, tồi tàn, chỉ
cốt sao đủ tránh gió, rét. Mùa đông mặc áo vá chằm
vá đụp, mùa Hè th́ treo lên xà. Có người nghe danh Ngài
t́m tới pḥng Ngài tham yết, săn đón nhiều ngày mới
được gặp mặt.
* Riêng giữ tử quan
Thiền sư Cao Phong Nguyên Diệu
đời Nguyên ở núi Long Tu chín năm, buộc cành cây
làm am, Đông, Hạ chỉ có một bộ áo chằm. Về
sau, Sư đến động đá nơi vách Tây núi Thiên
Mục, dựng một gian pḥng hẹp như cái thuyền,
đề bảng là Tử Khuyết (cửa chết). Trên
th́ nước nhỏ giọt, dưới th́ lầy lội,
gió mưa vùi dập, trọn chẳng có người hầu
hạ, dẹp bỏ các vật dụng cần thiết cho
cuộc sống, chẳng tắm rửa, không cạo tóc, cắt
vại đất làm cái niêu nấu ăn, hai ba ngày ăn một bữa,
vẫn điềm nhiên. Hang động [nơi Sư ở]
nếu chẳng có thang, sẽ chẳng thể lên. Sư cất
thang để đoạn duyên, ngay cả đệ tử
cũng hiếm khi gặp gỡ.
Tán rằng: Trời treo chín tầng
mây, vách núi dựng muôn nhận. Trước có Hy công (sư
Huệ Hy), sau có ông cụ này, thật sự siêu tuyệt trần
ai! Xưa kia, tôi lên Thiên Mục, vào động Trương
Công, cúi nh́n vách đá ngàn trượng, tham phỏng di tích của
Tử Khuyết, chiêm ngưỡng oai dung của Sư rạng
rỡ như ở ngay trước mắt. Tự buồn
bă v́ sanh muộn mà chẳng được thân cận. Do vậy,
ứa lệ hồi lâu!
* Tổng luận
Tỳ-kheo trong tiếng Hán là
Khất Sĩ. Tự nuôi sống thanh tịnh, nên gọi là
Khất Sĩ. Nhưng mong cầu nhiều, tích trữ nhiều,
lo toan nhiều, há cũng chẳng trái nghịch cái danh
ư? Các vị từ Mân pháp sư trở xuống, ngàn
năm qua cho đến hiện thời, phong thái lưu truyền
chẳng mất. Đă nghe phong thái ấy mà chẳng
hưng khởi, há c̣n đáng là tỳ-kheo nữa chăng?
21.2.2. Hạnh nghiêm chánh
* Cấm tuyệt nữ ni
Đời Tùy, ngài Linh Dụ
là người xứ Định Châu, xếp đồ
chúng thành hai đường (tăng và ni riêng biệt), lựa
ra những kẻ ngôn hạnh chưa trọn vẹn hoặc
tiếm lạm để quở trách. Sư thề chẳng
cho nữ ni thọ giới, khi hoằng pháp th́ họ mới
được phép vào chùa, nhưng phải là vào sau, ra
trước, chẳng cho họ bước chân vào pḥng của
Sư. Sa-di thọ Cụ Túc Giới ắt đợi đến
khi các vị thầy chứng
minh khác đă đến mới
cho vào đàn. Sư suốt đời mặc áo chằm bằng
vải, vạt xiêm rủ cách mắt cá chân bốn ngón tay. Ống
tay áo chỉ phủ ngang khuỷu tay. Thấy ai mặc áo quần
quá mức xa hoa, Sư liền cắt ngay giữa đại
chúng.
* Dứt bặt đùa giỡn từ bé
Pháp sư Huyền Trang đời
Đường, họ Trần, là hậu duệ của Thái
Khâu Công[6] nhà Hán, theo
anh là Tố pháp sư[7] xuất gia.
Lúc mười một tuổi, Sư đă tụng kinh Duy
Ma và Pháp Hoa, [tánh cách] trác tuyệt, cứng cỏi, ngay thẳng,
chẳng hùa theo thói đời. Sư thấy các sa-di đùa
bỡn, chơi giỡn, bèn bảo: “Kinh chẳng nói
đó sao? Xuất gia là v́ pháp vô vi, há c̣n chơi tṛ trẻ
nít? Đáng gọi là chôn vùi luống uổng trăm năm”.
Người hiểu biết đều nhận biết
Sư là bậc pháp khí đức hạnh bất phàm.
Tán rằng: Tuổi thơ ấu
mà có đức hạnh cao tuyệt, nếu chẳng phải
là do thiên phú độc tôn, chắc là do tập khí từ
đời trước chẳng quên vậy. Biết điều này, sẽ có thể biện
định đời sau ngay từ ngày nay.
* Giáo huấn thị giả nghiêm ngặt
Đời Đường, sư
Trí Chánh người xứ An Hỷ thuộc Định
Châu. Trong năm Khai Hoàng thứ mười (590), Sư vâng
chiếu trụ tại chùa Thắng Quang. Sau thời Nhân Thọ[8], Sư vào
chùa Chí Tướng ở Chung Nam Sơn, làm bạn với
Uyên pháp sư. Suốt hai mươi tám năm, chẳng dính
líu chuyện đời. Đệ tử là Trí Hiện vâng
giữ pháp giáo. Mỗi khi sư Trí Chánh trước tác,
Sư ngồi ngay ngắn, tư duy, Trí Hiện cầm giấy
bút đứng hầu. Hễ Trí Chánh nói điều ǵ, Trí
Hiện liền chép ngay. Trải qua nhiều năm, [Trí Hiện]
chưa từng được cho phép ngồi. Một hôm,
Trí Hiện chân tê, tim mệt, bất giác ngă lăn ra đất,
Trí Chánh quát mắng: “Người xưa co chân đứng
suốt bảy ngày, nay ngươi mới đứng
đă ngă lăn. Đó là v́ tâm khinh mạn vậy!” Nghiêm khắc
như thế đó!
Tán rằng: Ngă nhào xuống
đất mà c̣n bị quở mắng, chẳng phải là
quá đáng ư? Than ôi! Cổ nhân vong thân v́ pháp. Thiếu Thất
[tuyết ngập] đến eo, cửa Tŕnh ba thước[9], vẫn
chưa phải là quá quắt. Nay có kẻ ngồi để
luận đạo c̣n mệt chán! Chuyện “thầy nghiêm khắc, tôn trọng
đạo” bị vùi lấp đă
lâu rồi, đáng xót thay!
* Đập nát đồ đựng rượu
Đời Đường,
sư Huyền Giám người xứ Cao B́nh thuộc Trạch
Châu. Sư tánh bộc trực, thẳng thắn, hễ thấy
chuyện chẳng đúng pháp, ắt chỉ mặt quở
trách, chẳng sợ cường quyền. [Nhà chùa] nhiều
lần trùng tu, xây cất, thợ thuyền rất đông. Hễ
có kẻ mang rượu tới, Sư liền ngăn lại,
bảo: “Ta làm ǵ ắt đều phải đúng pháp. Thà
cho thợ nghỉ việc, chẳng cho phép uống rượu”.
Lúc bấy giờ, chùa Thanh Hóa đang tu bổ điện
Phật, kẻ hào tộc trong châu là Tôn Nghĩa đưa tới
hai xe rượu. Ngài Huyền Giám liền đập vỡ
các ṿ rượu, khiến rượu chảy lênh láng ra
đất. Tôn Nghĩa hết sức tức giận, định
hôm sau sẽ đến gây rối, nhưng đêm đó, hắn
mộng thấy có người cầm dao đe dọa. Tỉnh
giấc, hắn đích thân đến sám hối!
Tán rằng: Hiện thời, thợ
thuyền làm công không chỉ uống rượu mà c̣n ăn
đồ tanh tưởi! C̣n như cất nóc, đặt
kèo, tế thần, đăi khách… lại c̣n giết mổ,
thui nấu! Thiên đường chưa đến, địa
ngục đă thành trước, há có phải là nói suông
ư? Những người trông nom việc xây cất hăy nên
đau đáu răn dè!
* Chẳng gặp phụ nữ
Đời Đường,
sư Đạo Lâm người xứ Hợp Dương
thuộc Đồng Châu. Sư xuất gia lúc ba mươi
lăm tuổi, vào chốn hang sâu trong núi Thái Bạch để
ẩn cư. Vua sắc truyền Sư trụ tŕ chùa Đại
Hưng Quốc. Không lâu sau, Sư trốn về phía Nam của
Lương Sơn. Từ lúc sanh ra cho đến khi mất,
Sư luôn chú trọng kiệm ước. V́ cho rằng nữ
nhân là cội gốc sanh đắm nhiễm, Sư suốt
đời chẳng gặp mặt họ, chẳng v́ họ
thuyết pháp, chẳng nhận thức ăn của họ,
chẳng cho họ bước vào pḥng. Lúc lâm chung, có người
đến hỏi thăm bệnh, Sư cách vách ngầm biết,
đă ngăn lại từ xa, nhất định không chịu
gặp mặt!
Tán rằng: Giới luật
cũng cho phép v́ phụ nữ thuyết pháp, chỉ là không
được lộ răng và chẳng được nói nhiều; c̣n vị lăo tăng này tuyệt
đối chẳng thuyết pháp, tợ hồ nghiêm ngặt
quá mức! Nhưng đời Mạt
Pháp suy đồi, chẳng lo Ngài không thuyết pháp cho phụ
nữ, chỉ lo do thuyết pháp mà thành đắm nhiễm.
Một vị lăo tăng như thế đúng là đáng làm
khuôn mẫu cho hàng hậu tấn!
* Tận lực bảo vệ điện
đường
Đời Đường,
sư Huệ Chủ là người huyện Vĩnh Quy, Thỉ
Châu. Sư chuyên tinh Luật học, ở chùa Thanh Lâm. Thuở
đó, Lăng Dương Công[10] đến
làm quan tại Ích Châu, vốn ít tín tâm, đem theo hơn một
trăm con lừa thồ chở đồ vào chùa, xếp
vào Phật điện, giảng đường, tăng
pḥng, chẳng ai dám chống
lại. Ngài
Huệ Chủ từ thôn trang trở lại, thấy cảnh
uế tạp ấy, liền vào pḥng lấy tích trượng
và ba y bước ra, than rằng: “Sống chết là ngày hôm
nay!” Ngài giơ trượng đập lũ lừa, la,
chúng đồng loạt ngă lăn như đă chết. Huệ
Chủ tự tay ném chúng xuống hố. Huyện quan hết
sức kinh hăi, bắt giữ Huệ Chủ để cáo
trạng. Lăng Dương vui mừng nói: “Nhờ có Luật
sư phá tánh keo tham của ta, lợi ích to lớn sâu xa”. Ông
ta gởi tặng mười cân trầm hương và
mười tấm lụa quư. Về sau, trở về kinh
đô, ông ta đă thọ Bồ Tát giới với Sư.
* Tẫn xuất ni sư có thế lực
Đời Đường, sư
Huệ Măn là người Ung Xuyên, bảy tuổi xuất
gia. Về sau, Sư vâng chiếu trụ tŕ chùa Hoằng Tế.
Khi đó, ni chúng chùa Chứng Quả ra vào cung cấm, chiếm
chùa của tăng nhân làm am. Huệ
Măn tập hợp đại chúng tẫn xuất họ. Các
ni sư kiện lên Đông Cung, [triều đ́nh] sai Chiêm Sự[11] Đỗ
Chánh Luân giải quyết chuyện tẫn xuất này. Huệ
Măn chấp pháp, chẳng vâng theo, mọi người sợ
mắc họa nên cưỡng ép Sư giải trừ việc đó. Huệ
Măn thở dài, chẳng vui suốt nhiều ngày. Sau này, các bà
ni đến chỗ Huệ Măn xin lỗi, Huệ Măn trọn
chẳng ngó ngàng!
* Chẳng nhận
sách tiên
Đời Đường, sư Pháp Thường người
xứ Tương Dương, tánh cương nghị, mẫn
tiệp, mặc áo chằm, đeo đăy đựng bát, dốc
chí giữ trọn trai giới. Trong niên hiệu Trinh Nguyên, Sư
từ Thiên Thai đến Mai Sơn, Mai Sơn là chỗ ẩn
cư cũ của Mai Phước[12]. Pháp Thường
ở nhờ nơi đó, mộng thấy thần nhân bảo:
“Sư chẳng phải là kẻ b́nh phàm, trong kho đá này có
thánh thư, Sư nhận lấy, học theo sẽ làm chủ
của hạ giới. Nếu không th́ cũng làm thầy của
đế vương”. Pháp Thường đáp: “Đó chẳng
phải là thứ ta ưa thích. Xưa kia, Tăng Trù chẳng
ngó ngàng kinh tiên, sách ấy tự mất. Ta chỉ lấy
Niết Bàn làm niềm vui mà thôi!” Thần nhân thán phục.
* Đóng cửa
cự tuyệt con
Sư Tùng Gián đời Đường là người
xứ Nam Dương. Tuổi tráng niên xuất gia, đốn
ngộ huyền lư. Gặp lúc Phật pháp bị bức hại
thời Hội Xương[13], Sư ẩn
cư trong nhà riêng của họ Hoàng Phủ. Đầu niên
hiệu Đại Trung, Phật giáo phục hưng, Sư
trở về chốn cũ ở Lạc Ấp. Con trai
Sư từ Quảng Lăng tới thăm, gặp Tùng Gián
ở cửa viện mà chẳng nhận ra, bèn hỏi rằng:
“Đại đức Tùng Gián ở đâu?” Tùng Gián chỉ
về hướng Đông Nam. Con đi rồi, Sư
đóng chặt cửa chẳng ra, cắt ái như thế
đó.
* Dâng biểu
kháng nghị, chẳng khuất phục
Đời Đường, sư Trí Thật đời
Đường sống ở Lạc Hạ. Khi đó,
Đường Thái Tông ngự giá đất Lạc, hạ
chiếu chỉ xếp vị trí đạo sĩ ở trước
tăng nhân. Sa-môn tại kinh thành dâng lời can ngăn,
nhưng cơ quan quản trị không chấp thuận. Trí
Thật theo xa giá, dâng biểu cực lực tâu tŕnh, luận
định những điểm sai trái ấy. Vua sai tể
tướng Sầm Văn Bổn truyền chỉ giải
tán; Trí Thật cố chấp, chẳng vâng chiếu. Vua nổi
giận lôi đ́nh, sai đánh trượng Trí Thật tại
sân chầu, lột áo, đuổi làm dân thường,
đày Sư ra Lănh Nam. Có kẻ chê cười Sư chẳng
biết cân nhắc tiến thoái, Trí Thật nói: “Tôi cố
nhiên biết t́nh thế chẳng thể làm ǵ được,
sở dĩ tranh đấu là muốn cho người đời
sau biết Đại Đường có tăng nhân mà thôi!”
Người nghe đều than thở!
* Pḥng vệ
cái tâm, ĺa lỗi
Thiền sư Thiện Bổn ở Biện Kinh thời
Triệu Tống, họ Đổng, là hậu duệ của
Đổng Trọng Thư. Sư đọc rộng tột
cùng các sách, nương theo thiền sư Viên Chiếu Tông Bổn
xuống tóc. Dưới triều Tống Triết Tông, Sư
trụ tŕ chùa Pháp Vân, được ban hiệu là Đại
Thông. Thường ngày Sư đi đứng, nh́n thẳng,
chẳng chớp mắt. Ở trong đại chúng, suốt
ba mươi năm chưa từng dễ dăi cười cợt.
Phàm những nơi Sư ở, hễ thấy tượng
Phật, Bồ Tát đứng, trọn chẳng dám ngồi;
rau quả nếu lấy tên thịt cá để gọi th́
không ăn. Sư pḥng vệ cái tâm, ĺa lỗi đại
khái là như thế. Ngày Giáp Tư tháng Chạp năm Đại
Quán thứ ba (1109) đời Tống Huy Tông, Sư bỗng
bảo với người chung quanh rằng: “Chỉ có ba
ngày nữa!” Sau đó, Sư thị tịch. Cơi đời
gọi Ngài là Đại Bổn hoặc Tiểu Bổn.
Tán rằng: Ngừa giữ cái tâm như thế, người
xưa xưng tụng là bậc thánh hiền,
hiện thời lại chê là
gàn dở! Xót thay!
* Khoanh tay suốt
đêm
Thiền sư Viên Thông Cư Nột đời Triệu
Tống thường nhập Định. Thoạt đầu,
Sư xếp tay nhàn nhă, tới nửa đêm, dần dần
nâng cao hơn cho tới tận ngực. Thị giả
thường nh́n theo đó để canh chừng gà gáy.
* Chẳng
bàn chuyện đời
Thiền sư Quang Hiếu An đời Tống, trụ
tại chùa Thanh Thái. Trong Định, Sư thấy hai vị
tăng dựa lan can nói chuyện. Thoạt đầu, có
thiên thần vây quanh bảo vệ, lắng nghe. Lâu dần,
họ tản đi. Chốc sau, ác quỷ đến thóa mạ,
lại c̣n xóa sạch dấu chân họ. Hỏi nguyên cớ,
th́ ra hai vị tăng đó thoạt đầu đàm luận
Phật pháp. Kế đó, tán chuyện gẫu, cuối cùng
bàn bạc chuyện kiếm sống. Từ đó, ngài Quang
Hiếu An suốt đời chưa từng bàn chuyện
đời.
Tán rằng: Cổ nhân v́ sanh tử mà hành cước, hễ
gặp được thầy bạn liền vội vàng
bàn bạc chuyện ấy, rảnh đâu để bàn luận
chuyện khác! Người đời nay suốt ngày tán nhảm,
cầu được như hai vị tăng ấy c̣n
chưa thể được! Quỷ thần ở bên cạnh
sẽ lại như thế nào? Ôi! Cũng đáng sợ
thay!
* Tổng luận
Có người nói: “Lục Ḥa th́
gọi là Tăng, Tăng lại c̣n hành nhẫn nhục. Hăy
nên đừng chấp giữ quá nghiêm”. Họ chẳng biết
cái mà tôi gọi là “nghiêm” đó, chẳng phải là nghiêm
trong nghiêm ngặt, dữ dằn, mà nghiêm trong “nghiêm chánh”.
Dùng nghiêm chánh để nhiếp tâm th́ tâm địa
đoan chánh; dùng nghiêm chánh để giữ pháp tắc th́
pháp môn được kiến lập. Nếu biểu hiện
sự lạ lùng, đặc biệt để mong
được ca ngợi, lộ vẻ hung ác để ra
oai; sẽ khác biệt một trời một vực so với
sự nghiêm chánh chân thật trong hiện thời. Tăng
sĩ chẳng thể không
biện định rơ ràng!
21.2.3. Hạnh tôn sư
* Làm việc nặng ở điền trang
Pháp sư Đạo An thời
Tấn, mười hai tuổi xuất gia. Sư bẩm
tánh thông minh, mẫn tiệp, nhưng dung mạo rất xấu,
chẳng được thầy coi trọng, sai đi làm ruộng
suốt ba năm. Sư cần cù, chịu khó, chưa từng
có vẻ oán hận. Mấy năm sau, Sư mới đến
thưa với thầy xin kinh điển. Thầy
đưa cho một quyển Biện Ư Kinh khoảng năm
ngàn chữ. Đạo An mang kinh ra đồng, xem kinh trong
lúc nghỉ trưa, tối trở về xin đổi kinh
khác. Thầy nói: “Kinh hôm qua chưa đọc, lại cầu
kinh khác à?” Thưa: “Con đă học thuộc ngay hôm nay rồi”.
Thầy tuy lấy làm lạ, vẫn chưa tin, bèn
đưa một quyển Thành Cụ Quang Minh Kinh chừng
một vạn chữ. Đạo An mang đi như lần
trước, tối lại đem trả. Thầy bắt
tụng lại, chẳng sai một chữ. Thầy mới
kinh ngạc, tán thán.
Tán rằng: Ngài Đạo An
chính là khuôn vàng thước ngọc chốn tùng lâm. Bị
sai đi cày bừa mà siêng năng, chẳng oán thán. Kẻ
đệ tử hiện thời mới có chút tài vặt, hễ
lễ nghĩa phai nhạt bèn bỏ đi ngay, huống c̣n
nhọc nhằn làm ruộng ư? Huống c̣n vất vả
làm ruộng lâu dài ư? Do vậy, tôi ba lượt cảm
thán!
* Chịu đ̣n c̣n tự trách
Đời Tấn, sư Pháp
Ngộ thờ ngài Đạo An làm thầy. Về sau,
Sư ở chùa Trường Sa thuộc Giang Lăng, giảng
nói các kinh, người theo học hơn bốn trăm
người. Khi đó, có một vị tăng uống rượu
bị Pháp Ngộ phạt, nhưng chưa trục xuất.
Ngài Đạo An từ xa nghe biết, lấy ống trúc
đựng một chiếc roi mây phong kín, gởi cho Pháp Ngộ.
Pháp Ngộ mở niêm phong, thấy roi mây, liền nói: “Đây
là do ông Tăng uống rượu. Ta dạy dỗ không
siêng gắng, khiến thầy từ xa phải lo lắng”.
Liền đánh chuông, triệu tập đại chúng, đặt
ống trúc trước mặt, đốt hương kính
lễ, phủ phục, sai duy-na đánh Sư ba roi, rơi
nước mắt, tự trách. Đạo, tục trong vùng
không ai chẳng cảm thán. Do vậy người siêng
năng hành đạo nghiệp rất
đông!
Tán rằng: Ôi! Nếu người
hiện thời mở bức thư của ngài Đạo
An ra, chẳng đập nát ống tre, bẻ roi, mắng
nhiếc th́ hiếm lắm! Thầy thánh, tṛ hiền, trải
ngàn năm sau tôi vẫn thấy hai vị này tuyệt diệu!
* V́ thầy lễ sám
Đời Tấn, sư Pháp
Khoáng là người xứ Hạ Ph́, sớm mồ côi cha mẹ,
phụng sự mẹ kế nổi tiếng hiếu thảo.
Về sau, Sư xuất gia, làm đệ tử của
sa-môn Đàm Ấn. Ngài Đàm Ấn từng bị bệnh
nguy ngập. Đạo Khoáng suốt bảy ngày, bảy
đêm dốc ḷng thành lễ sám, cầu nguyện. Tới ngày
thứ bảy, bỗng thấy quang minh năm màu chiếu vào
cửa pḥng Đàm Ấn, Đàm Ấn dường như
cảm thấy có người lấy tay lay ḿnh, bệnh khổ
liền hết sạch.
* Đứng ngập gối trong tuyết
Thời Bắc Ngụy, ngài Thần
Quang học thức lẫn hiểu biết đứng
đầu thiên hạ. Đạt Ma đại sư từ
Tây Vực đến [Trung Nguyên], [Thần Quang] đến
xin học đạo. Đạt Ma chưa hề nói chuyện
với Sư. Một tối, tuyết rơi nặng, Thần
Quang đứng ngoài thềm viện, tới sáng, tuyết
phủ quá gối. Tổ Đạt Ma ngó thấy, hỏi: “Đứng
trong tuyết đă lâu, muốn cầu chuyện ǵ?” Thần
Quang khóc thưa: “Chỉ mong ḥa thượng mở cửa
cam lộ, rộng độ các phẩm”. Đạt Ma nói: “Diệu
đạo vô thượng của chư Phật phải trải
qua vô lượng kiếp siêng ṛng, chuyện khó làm mà có thể
làm được, chuyện khó nhẫn mà có thể nhẫn,
vẫn chưa thể đạt tới! Nay ngươi
dùng cái tâm hời hợt, nông cạn mong cầu chân thừa,
chỉ uổng công phí sức mà thôi”. Thần Quang nghe
răn dạy, liền dùng đao tự chặt cánh tay
đặt trước mặt Đạt Ma. Đạt Ma
bảo: “Chư Phật cầu đạo, v́ pháp mà quên ḿnh,
nay ngươi chặt tay, cũng có thể cầu
được!” Thần Quang thưa: “Tâm con chưa an, xin
thầy an tâm cho con”. Đạt-ma bảo: “Đem cái tâm tới
đây, ta sẽ an cho”. Thần Quang nói: “Con t́m tâm trọn chẳng
thể được!” Đạt Ma bảo: “Ta đă an
tâm cho ngươi rồi đó”. Ngài bèn truyền pháp [cho Thần
Quang] làm Nhị Tổ.
Tán rằng: Nhị Tổ
đắc pháp là do ḷng tinh thành đă đạt tới mức
cùng cực, cơ duyên đă chín muồi, cho nên mới khế
hợp như mũi kim găm trúng hạt cải, chẳng
phải cứ ắt phải chặt tay! Kẻ si phỏng
theo, đến nỗi dốc sức nơi đao thớt!
Ôi! Truyền pháp cứ ắt phải chặt tay th́ chư
Tổ thân thể chẳng toàn vẹn. Thành Phật ắt
phải đốt thân th́ chư thánh không ai sống sót. Hăy
chặt cánh tay phiền năo, đốt cái thân vô minh, mong các
Thiền giả hăy gắng công!
* Ĺa thầy bèn hối hận, tự trách
Đời Đường,
sư Thanh Giang đă ngộ [cơi đời] như bọt
nước, như huyễn hóa từ bé, bèn lễ Đàm Nhất
luật sư làm Thân Giáo Sư (Ḥa Thượng). Sư
đọc tụng kinh pháp, hễ chạm vào mắt liền
thông hiểu. Người hiểu biết liền bảo: “Đây
là con thiên lư mă trong chốn truy môn (cửa Phật)”. Sư từng
có chút trái ư với thầy, bèn bỏ đi tham học các
phương. Trải qua các pháp hội, tự trách rằng:
“Đi khắp nửa thiên hạ, [mới biết] người
như Bổn Sư của ta hiếm hoi lắm thay!” Bèn trở
về chỗ thầy. Ngay trong lúc tăng chúng tụ tập,
Sư đội roi gai, xướng rằng: “Con là… lại
xin gởi thân nơi ḥa thượng, chỉ mong thầy
nhiếp thọ”. Khi đó, ngài Đàm Nhất mắng mỏ,
Thanh Giang khóc ṛng, sám hối: “Niệm trước vô tri, tâm
sau đă ngộ, cúi xin ḥa thượng đại từ
đại bi, ban cho hoan hỷ”. Xót xa cầu khẩn bốn
lượt, ngài Đàm Nhất thương xót, bèn nhận
làm thầy tṛ như trước. Khi ngài Đàm Nhất mất,
Sư đến yết kiến Trung quốc sư (Nam
Dương Huệ Trung), được ngầm truyền
tâm yếu.
Tán rằng: Bỏ bậc thánh
hiền rồi biết sai, ngay trong khi bị quở mắng
chẳng ngă ḷng, đáng gọi là sáng suốt lại c̣n chân
thành. Cuối cùng, được truyền tâm ấn, há chẳng
có duyên do ư? Phường tín tâm nông cạn, hễ gặp
chuyện hiềm khích nhỏ bèn bỏ đi măi chẳng
quay lại, bị quở mắng đôi chút bèn ôm hận chẳng
quên, uổng công gặp minh sư, rốt cuộc có ích ǵ?
Giống như gặp vua mà chẳng có được một
chức quan nào, đáng tiếc thay!
* Đón về để nơi pḥng ngủ
chánh
Thiền sư Thạch
Sương Khánh Chư đời Đường đắc
pháp nơi ngài Đạo Ngô, về sau, ẩn cư ở
Lưu Dương. Ngài
Động
Sơn từng gọi Sư là “Lưu Dương cổ
Phật”; nhiều người học Phật
nương theo Ngài. Khi ngài Đạo Ngô sắp mất,
đă bỏ đồ chúng đến nương nhờ
ngài Khánh Chư. Khánh Chư đón thầy, xếp thầy ở
pḥng chánh, thầy đi bèn d́u, thầy ngồi bèn hầu hạ,
lễ nghi kính trọng, cúng dường trọn vẹn tột
bậc.
* Hầu hạ trải nhiều năm
Đời Đường, thiền
sư Chiêu Hiền Hội Thông thuở bé làm sứ giả
cho sáu cung. Do Sư đến chỗ ngài Ô Khoa xin xuất
gia, Ô Khoa chẳng dung nạp. Sư kiên tŕ cầu xin, ngài Ô
Khoa mới cho xuống tóc. Sư hầu hạ cạnh thầy,
cần cù, bền chí, mà suốt mười sáu năm,
chưa được thầy khai thị. Sư muốn từ
biệt ra đi. Ngài Ô Khoa hỏi v́ lẽ nào? Thưa: “Con
muốn đến các nơi để học Phật pháp”.
Ngài Ô Khoa nói: “Ở đây, ta cũng có một chút Phật
pháp” rồi rút sợi lông trên vải, giơ lên. Hội
Thông bỗng đại ngộ. Người đời gọi
Sư là “bố mao thị giả” (vị thị giả
lông vải).
Tán rằng: Người đời
thấy thị giả ngộ đạo do sợi lông vải,
chẳng biết đó là do sức xe bện suốt mười
sáu năm. Chẳng siêng khổ nhiều năm, sao có chuyện
[thành tựu] ngày nay? Gặp bậc minh sư, mong [người
học] chớ dùng cái tâm bộp chộp để tiếp
nhận.
* Cẩn trọng tuân thủ di mạng
Sư Hoài Chí đời Triệu
Tống là người xứ Kim Hoa. Thuở trẻ, Sư dốc sức học giảng.
Do được một thiền giả kích phát khởi
tâm, Sư bèn bỏ giảng, tham học các nơi. Về
già, Sư tới Động
Sơn, đắc pháp nơi thiền sư Chân Tịnh Khắc
Văn. Lâu sau, từ biệt ra đi. Chân Tịnh căn dặn:
“Ông đối với Thiền tuy có phong cách phóng khoáng,
nhưng tiếc là duyên chẳng thù thắng”. Hoài Chí lễ
bái, tiếp nhận lời dạy. Sư đến Viên
Châu, người châu ấy thỉnh Sư làm trụ tŕ ở
Dương Kỳ, nhưng do bị nhiều bó buộc,
Sư bèn bỏ đi. Sư sang chơi đất
Tương Thượng, đầu mục đất
Đàm thỉnh làm trụ tŕ Thượng Phong Bắc Thiền,
Sư đều chẳng nhận am viện. Sư trụ
tại ngọn Hành Nhạc hơn hai mươi năm, Sư
có bài kệ rằng: “Vạn cơ hưu băi phó si hàm. Tung
tích thời dung dă lộc tham. Bất thoát ma y quyền tác chẩm.
Kỷ sanh mộng tại lục la am” (Tính toan bỏ sạch,
như ngây ngốc. Tung tích ẩn tàng, bạn với nai. Chẳng
cởi áo gai, gối tay ngủ. Mấy phen mộng quẩn
Lục La Am). Về già, Sư nhập
chúng tại Long An, ở trong Tối Lạc Đường
cho đến hết tuổi già.
Tán rằng: Hiển đạt
là điều ai cũng mong muốn, thế mà Sư tuân theo
di mạng, kiên quyết cự tuyệt mọi lời thỉnh,
chẳng khó lắm ư? Người đời nay ham danh
lợi, vứt bỏ lễ nghĩa, chẳng thỉnh mà cứ
kéo tới nườm nượp; c̣n ai nhớ đến
lời dạy của thầy nữa?
* Tuân lời dạy, trọn đời ẩn
dật
Đời Triệu Tống,
sư Thanh Tố đắc pháp nơi ngài Từ Minh, luôn ẩn
ḿnh trong đại chúng. Bấy giờ, ngài Đâu Suất Tùng
Duyệt ở trong đại chúng, do ban đêm tṛ chuyện,
ḍ hỏi mới biết sư Thanh Tố chính là thị giả
của Từ Minh, hết sức kinh ngạc. Hôm sau, Đâu
Suất Tùng Duyệt chỉnh tề oai nghi đến tham vấn,
hỏi đáp qua lại, bèn đắc đại ngộ.
Ngài Thanh Tố căn dặn Đâu Suất Tùng Duyệt: “Ta
v́ phước mỏng, tiên sư đă thọ kư chẳng
được thu nhận người khác [làm đệ tử],
nhưng v́ thương xót ḷng thành của ông mới quên bẵng
lời răn dạy của tiên sư. Từ nay về sau,
ông đừng coi ḿnh là người nối pháp của ta”.
Sư suốt đời ẩn khuất, người khác
chẳng biết tới.
* Gặp nạn binh đao chẳng ĺa thầy
Thời Nguyên, sư Ấn Giản
là người xứ Ninh Viễn tỉnh Sơn Tây. Tám tuổi
xuất gia, lễ ngài Trung Quán Chiểu làm thầy. Khi Sư
mười tám tuổi, quân Nguyên đánh hạ Ninh Viễn,
tứ chúng chạy lánh nạn, Ấn Giản vẫn điềm
nhiên hầu ngài Trung Quán như cũ. Ngài Trung Quán bảo: “Ta
tuổi đă xế chiều, c̣n ngươi tuổi hăy c̣n
trẻ, sao lại để ngọc đá đều cháy
tan ư? Hăy nên tự trốn đi”. Ấn Giản khóc
thưa: “Nhân quả chẳng sai, sống chết có mạng!
Sao con có thể ĺa thầy để mong thoát nạn cơ chứ?”
Ngày hôm sau, thành bị phá. Tướng cầm đầu
quân Nguyên là Sử Thiên Trạch hỏi: “Ngươi là ai?” Đáp:
“Là sa-môn”. Hỏi: “Có ăn thịt hay không?” Đáp: “Thịt
ǵ vậy?” Sử Thiên Trạch đáp: “Thịt người”.
Đáp: “Hổ báo c̣n chẳng ăn thịt đồng loại,
huống hồ con người!” Sử Thiên Trạch vui vẻ, tha cho.
* Tổng luận
Người làm đệ tử
thời cổ, khi thầy mất, ḷng tin càng kiên cố. Kẻ
làm đệ tử hiện thời, thầy c̣n đó mà
chuyện giữ ǵn chính ḿnh (vâng giữ giới luật)
đă thay đổi. V́ sao vậy? Ấy là do thoạt
đầu xuất gia thật ra chẳng muốn y chỉ
vị thầy chân thật để giải quyết sanh tử,
đại để là t́nh cờ gặp gỡ mà thôi! Do vậy,
tâm họ hễ thấy lợi bèn biến đổi, gặp
bạn ác mê hoặc bèn thay đổi. Dễ nổi sân bởi
lời thầy giáo hóa, uốn nắn. Thậm chí có kẻ
từ chỗ cao cả lún vào chỗ tối tăm như
Trần Tướng[14], bỏ
Thích theo Đạo như Linh Tố[15]. Quá đáng
hơn nữa th́ giống như B́nh thị giả của chùa
Thái Dương[16], chưa chắc
đă chẳng có kẻ như thế. Than ôi! Buồn thay!
21.2.4. Hạnh hiếu thảo với cha mẹ
* Vu Lan thắng hội
Thuở đức Phật tại
thế, Đại Mục Kiền Liên phụng sự mẹ
chí hiếu. Mẹ mất, Ngài xuất gia, tinh tấn tu
hành, đắc lục thần thông, thấy người mẹ
đă mất sanh trong loài ngạ quỷ. Ngài bèn bưng cơm
dâng cho mẹ, cơm hóa thành lửa hừng. Mục Kiền
Liên đau đớn khóc lóc, bạch với Phật. Đức
Phật dạy: “Mẹ của ông tội nặng. Sức
của một ḿnh ông không thể làm ǵ được! Ắt
phải cậy vào sức oai thần của mười
phương tăng chúng. Hăy vào ngày Rằm tháng Bảy, tức
ngày Phật hoan hỷ, ngày Tăng tự tứ, ông v́ mẹ
lập trai hội Vu Lan Bồn cúng Phật và Tăng, th́ mới
có thể cứu bạt”. Mục Kiền Liên theo
đúng lời dạy, thiết trai, mẹ Ngài ngay trong hôm ấy
thoát khỏi nỗi khổ ngạ quỷ, lại
được giúp sức siêu thăng, bèn sanh lên trời.
Do vậy, Vu Lan Thắng Hội lưu truyền muôn thuở.
Tán rằng: Sống nuôi, chết
chôn, là tiểu hiếu. Lúc sống th́ [giúp cho cha mẹ] được
vui sướng, chết đi để lại tiếng
thơm; đó là đại hiếu. Lúc sống, hướng
dẫn cha mẹ chánh tín, chết rồi bèn siêu tiến linh
hồn. Đó là đại hiếu nhất trong các thứ
đại hiếu, Mục Kiền Liên
đă thực hiện được!
* Mẹ ắt phải đích thân phụng
dưỡng
Đời Bắc Tề[17], sư Đạo
Kỷ tu tập Thành Thật Luận, soạn Kim Tạng Luận
gồm bảy quyển, giảng diễn tại Đông
Giao thuộc Nghiệp Thành. Mỗi khi đi giảng, Sư
gánh mẹ cùng kinh sách, tượng Phật v.v… Sư bảo
mọi người: “Mẹ nhất định phải
do tự tay ta phụng dưỡng, v́ phước đức
bằng với đăng địa Bồ Tát. Từ y phục,
ăn uống cho tới đại tiểu tiện, đều
tự tay ta chăm lo, chẳng phiền người khác!”
Hễ có ai giúp đỡ, Sư liền cự tuyệt: “Mẹ
tôi, không phải mẹ của quư vị. Cái lụy h́nh hài
hoàn toàn do thân tôi. Có thân ắt khổ, sao lại làm phiền
người khác?” Đạo tục nghe nói, phần nhiều
bị cảm hóa!
* Cư tang chẳng ăn
Đời Lương, sư Pháp
Vân là người xứ Dương Tiễn. Bảy tuổi
xuất gia, làm đệ tử của pháp sư Bảo
Lượng chùa Trang Nghiêm. Sư sáng sủa, anh tuấn, từng
giảng kinh Pháp Hoa và Tịnh Danh tại chùa Diệu Âm,
người học tụ tập đông như biển. Sư
tánh chân thành, hiếu thảo, siêng nhọc phụng dưỡng.
Khi cư tang mẹ, Sư đau buồn, tiều tụy,
giữ lễ quá mức, nhiều ngày chẳng ăn. Mân
pháp sư bảo: “Thánh nhân chế định lễ,
người hiền cung kính tuân theo, kẻ kém cỏi gắng
sức tuân theo. Đau buồn đến nỗi tàn hại
thân thể th́ Nho tông c̣n chẳng cho phép, huống hồ
đức Phật có lời dạy tối thượng: -
Muốn báo ân sanh thành, gần là luôn phụng dưỡng sắc
thân cha cha mẹ đúng lư, xa th́ là khơi gợi Bồ
Đề để hướng dẫn thần thức. Ông
hăy nên mau chóng suy nghĩ lư sâu xa khiến cho chính ḿnh có
phương hướng tiến lên, sao lại buông lung t́nh
cảm giống như kẻ chỉ biết lẽ nông cạn,
nhỏ nhặt?” Pháp Vân bèn ḱm nén nỗi đau, dùng một
ít cháo loăng.
Tán rằng: Mẹ Tăng Tử
chết, ông ta chẳng uống một
giọt nước suốt bảy ngày. Sư Pháp Vân đau
buồn, dẫu Tăng Tử cũng chẳng hơn
được? Thế tục nói “Thích tử vứt bỏ
cha mẹ”, há có lẽ ấy hay chăng?
* Đau buồn tiều tụy, khóc ra máu
Đời Tùy, sư Trí Tụ
trụ tại chùa Đông Sơn ở Hổ Khâu thuộc
Tô Châu. Năm Chí Đức thứ ba (758), gặp tang mẹ,
Sư khóc ra máu, đau buồn gần như thân thể kiệt
quệ. [Về sau], Sư trụ tại Đông Sơn tinh
xá, khéo giảng chẳng ngớt, thường chuyển
pháp luân.
* Gánh mẹ đi nghe học pháp
Đời Tùy, sư Kính Thoát
người quận Cấp. Thuở nhỏ xuất gia, nổi
tiếng với hạnh hiếu thảo, thanh bạch, thẳng thắn. Khi đi nghe học
pháp, Sư thường gánh mẹ ở một đầu,
đầu kia gánh kinh sách, giấy bút. Tới giờ ăn,
Sư đặt mẹ ngồi dưới cội cây rồi
vào thôn khất thực.
* Đào giếng báo ơn cha
Đời Đường, sư
Huệ Bân là người Duyện Châu. Cha ngài tên là Lăng, làm
quan trong triều, tuổi cụ đă cao mà Sư chẳng
có cách nào phụng dưỡng. Sư bèn lập hội Cửu
Quỳ ở phía Bắc sông Vận Thủy, lập một
khu nghĩa tỉnh (giếng nước công cộng) để
báo ân cha, lập bia để nêu rơ [nguyên do]. Trong văn bia
có câu: “Ân ưu mộ cảnh, kiến tử vô kỳ,
bách niên kỷ nhật, đối thử trường bi”
(Đau đáu lo trước cảnh [cha] đă xế chiều,
chẳng có thuở gặp con. Trăm năm được
mấy chốc, đối với chuyện này bi
thương sâu đậm).
* Lễ tháp cứu mẹ
Đời Đường, sư
Tử Lân là con nhà họ Phạm. Mẹ Sư là
Vương Thị chẳng tin Tam Bảo. Tử Lân trốn
sang Đông Đô, nương nhờ luật sư Khánh Tu
chùa Quảng Thọ để xuất gia. Sư bỗng nhớ
cha mẹ, bèn về
thăm, nhưng cha đă bị mù, c̣n mẹ đă qua đời
ba năm. Sư bèn đến Nhạc miếu trải tọa
cụ, tụng kinh Pháp Hoa, thề thấy Nhạc Đế[18] để
hỏi chỗ mẹ sanh về. Đêm đó, Nhạc Đế
triệu vời, bảo: “Mẹ thầy đang bị giam
trong ngục, chịu đựng các nỗi khổ”. Tử
Lân buồn khóc, xin tha cho mẹ. Đế bảo: “Thầy
hăy nên tới lễ tháp A Dục ở Mậu Sơn, may ra
có thể cứu được!” Tử Lân liền đến
tháp, buồn khóc, lễ bái. Lễ tới bốn vạn lạy,
Tử Lân chợt nghe có tiếng gọi, nh́n lên không trung, thấy
mẹ cảm tạ: “Nhờ sức của con, ta đă
được sanh lên Đao Lợi Thiên!” Bỗng dưng
chẳng thấy nữa!
Tán rằng: Mục Liên cảm
Phật dạy cách cúng dường chư Tăng [để
cứu mẹ]. Tử Lân cảm thần dạy lễ tháp.
Chí hiếu cảm thông thần minh, há chẳng tin ư?
* Ngộ đạo báo ơn cha
Đời Đường, ngài
Sư Bị họ Tạ. Cha của Sư do đánh cá, ngă xuống nước chết.
Sư Bị v́ muốn báo ân cha nên xuất gia, giày cỏ, áo
chằm vải thô, ăn uống chỉ vừa để
duy tŕ hơi thở! Sư làm bạn với thiền sư
Tuyết Phong Nghĩa Tồn. Ngài Tuyết Phong thấy
Sư khổ hạnh, nên gọi Sư là Đầu Đà.
Sư từng quảy đăy vượt núi, tính tham học
trọn khắp, bỗng bị
thương ở chân, chảy máu, hoát nhiên đại ngộ.
Từ đó, Sư không ra khỏi núi nữa, nương nhờ
ngài Tuyết Phong để thấu suốt tâm yếu. Tuyết
Phong từng khen rằng: “Bị Đầu Đà là bậc
tái lai”. Sau đó, Sư Bị bỗng mộng thấy cha tới
cảm tạ: “Nhờ con xuất gia, hiểu thấu suốt
tâm địa, cha đă được sanh lên trời; do vậy, đến báo tin”.
* Cắt thịt đùi, xuất gia
Đời Đường, sư
Giám Tông là người xứ Trường Thành thuộc Hồ Châu, họ Tiền. Cha
của Sư là Thạnh bị bệnh. Giám Tông cắt thịt
đùi, nấu cho cha ăn, nói dối là thịt của con
vật khác. Nhờ đó, cha khỏi bệnh. Sư bèn xin
xuất gia. Về sau, Sư yết kiến thiền sư Diêm
Quan Ngộ Không, ở trong đại chúng tham thỉnh,
nhanh chóng thấu triệt nguồn tâm. Trong niên hiệu Hàm
Thông[19], Sư dừng
chân tại Kính Sơn thuộc ngọn Đông của rặng
Thiên Mục, được tôn xưng là Kính Sơn Đệ
Nhị Tổ.
* Bện cỏ bồ [làm giày bán] để
phụng dưỡng mẹ
Đời Đường, Mục
Châu Trần Tôn Túc húy là Đạo Minh. Thoạt đầu,
Sư vân du, khế hợp ư chỉ nơi Hoàng Bá, trụ tại Quán Âm Viện,
thường có hơn trăm người cùng trụ. Sau
đó, Sư bỏ chúng, vào ở tại một
căn pḥng thuộc chùa Khai Nguyên, bện giày bằng cỏ
bồ đem bán bên đường để lấy tiền
phụng dưỡng mẹ. Người đời gọi
Ngài là Trần Bồ Hài (陳蒲鞋, ông Trần giày cỏ bồ).
* Ḷng thành cảm động xương cha
Đời Hậu Châu thời
Ngũ Đại, sư Đạo Phi là người làng
Quư Trụ tại Trường An, vốn thuộc tông thất
nhà Đường. Sư bảy tuổi xuất gia. Mười
chín tuổi, gặp [lúc loạn lạc], xa giá phải dời sang Lạc
Kinh (Lạc Dương), thành Trường An bị đốt
phá hoang tàn, Sư cơng mẹ vào Hoa Sơn, nương náu
trong hang đá. Lúc bấy giờ, thóc cao, gạo kém, Đạo Phi tự
ḿnh nhịn ăn, chỉ khất thực để nuôi mẹ.
Mẹ hỏi ăn chưa, Sư sợ mẹ đau ḷng,
cứ nói “đă ăn rồi”. Mẹ nói: “Cha con tử trận
ở Hoắc Sơn, xương cốt phơi
sương, hứng tuyết, con có
thể thâu nhặt về chôn cất hay không?” Sư bèn sang
Hoắc Sơn thâu thập xương trắng. Ngày đêm
tụng kinh chú, nguyện rằng: “Người xưa do
ḷng tinh thành, có thể cảm vời nhỏ máu để
nhận xương. Nguyện trong đống xương
này có phần xương nào cử động th́ đó
chính là di hài của cha tôi vậy!” Sư nhất tâm chuyên chú
tưởng, mắt chẳng tạm rời. Trong ṿng mấy
ngày, có cái đầu lâu từ đống xương vọt
lên, lắc lư hồi lâu. Đạo Phi nhảy cẫng
lên ôm lấy, bọc về gặp mẹ. Đêm đó, mẹ
mộng thấy chồng về, sáng hôm sau, hài cốt đến
nhà. Mọi người đều cho là do ḷng hiếu thảo
cảm vời. Về sau, Sư vâng chiếu luận đạo,
thường đứng đầu. Trong triều, ngoài nội
đều kính trọng.
Tán rằng: Nhịn ăn
để nuôi mẹ đói, tụng kinh t́m được
xương cha, có thể nói là đại hiếu với
người c̣n lẫn kẻ mất, hạnh tót vời
vượt xa xưa nay. Ôi, lạ lùng thay!
* Niệm Phật độ mẹ
Sư Tông Trách đời Triệu
Tống, người xứ Tương Dương. Cha mất
sớm, mẹ là Trần Thị đem về nuôi ở nhà
cậu. Thuở nhỏ, Sư học Nho, lúc hai mươi
chín tuổi lễ thiền sư Trường Lô Pháp Tú xuất
gia. Sư tham thấu huyền lư, đón mẹ về ở
pḥng nơi phía Đông phương trượng, khuyên mẹ
cạo tóc. Ngoài việc phụng dưỡng thức ăn
ngon ngọt, Sư c̣n khuyên mẹ tinh tấn niệm Phật.
Về sau, mẹ chẳng bệnh tật mà mất. Sư
soạn bài Khuyến Hiếu Văn được lưu
truyền trong cơi đời. Sư có hiệu là Từ Giác
thiền sư.
Tán rằng: Ngài Tông Trách dốc
ḷng tin Tịnh Độ, chẳng chỉ tự lợi mà
c̣n kiêm lợi ích mẹ Ngài, khiến cho cụ thật sự
được văng sanh. Người hiền độ mẹ
sanh lên trời th́ nhiều, Sa-môn muốn báo ân song thân, chẳng
thể không biết điều này.
* Tổng luận
Người đời hay chê
bai đạo Phật là “vô phụ” (không có cha), nhưng
sự hiếu thảo trong họ Thích đâm ra vượt
xa người đời. Những điều ghi chép trong
truyện kư là chứng cớ rành rành. Hiện thời, vẫn
có kẻ ghét tăng nhân như rắn, rết; đó là tội
của tăng. Điều đáng đau hận là có ba tội
như sau:
1) An hưởng mười
phương cúng dường, chẳng nghĩ tới cha mẹ;
đó là một.
2) Ngồi thuyền hay xe mà
để cha mẹ kéo xe, đẩy thuyền như kẻ
tôi tớ! Đó là hai.
3) Đă cắt ái xuất gia,
lại bái kẻ nam, người nữ khác làm cha mẹ
nuôi. Đó là ba.
Nguyện người đời
chớ v́ ba loại tăng bất tài ấy mà chê bai hết thảy!
21.2.5. Hạnh trung quân
* Dạy rơ
báo ứng
Đời Ngô, chúa nhà Ngô là Tôn Hạo triệu vời
ngài Tăng Hội đến hỏi rằng: “Nhà Phật
nói thiện ác báo ứng, trẫm
có thể được nghe hay chăng?” Đáp rằng: “Minh
chủ dùng hiếu thảo và nhân từ trị v́ thiên hạ,
th́ xích ô chao lượn, sao thọ hiện ra. Dùng nhân từ
nuôi muôn dân, suối ngọt sẽ tuôn trào, lúa tốt sum suê.
Thiện đă có ứng, ác cũng như vậy. V́ thế,
tuy làm ác kín đáo, mà quỷ hay biết, tới giết
chóc. Làm điều ác rơ ràng, con
người bắt giết. Kinh Dịch ca ngợi ‘tích thiện,
dư ác’ (chất chứa điều lành, điều ác sót
thừa). Kinh Thi ca ngợi ‘cầu phước bất hồi’
(cầu phước theo đúng lư, chẳng làm chuyện tắt
mắt,
trái nghịch ư trời). Dẫu lời hay ư đẹp của
Châu Công hoặc Khổng Tử th́ cũng là giáo huấn rành
rành của nhà Phật”. Tôn
Hạo hỏi: “Châu Công, Khổng Tử đă nói rành rành, cần
ǵ đến Phật giáo?” Sư thưa: “Châu Công, Khổng
Tử chẳng muốn nói sâu, nên lược bày đại
khái. Lời Phật dạy không dừng ở chỗ nói
nông cạn. V́ thế, trần thuật tường tận,
cặn kẽ. Thánh nhân chỉ sợ điều thiện
chẳng nhiều, bệ hạ lại coi đó điều
đáng chê, v́ sao vậy?” Tôn Hạo hết sức đồng
ư.
* Khuyến
thiện dứt tai
Đời Tấn, sư Pháp Khoáng được Tấn
Giản Văn Hoàng Đế (Tư Mă Dục) xuống chiếu
vấn an, và hỏi han về ngôi sao yêu quái, thỉnh Pháp
Khoáng dùng đạo lực. Ngài Pháp Khoáng tâu rằng: “Cảnh
Công tu đức, sao yêu quái dời đi[20].
Mong bệ hạ siêng tu cai trị bằng đức để
ngăn lấp họa trời, bần đạo ắt sẽ
trọn hết ḷng thành”. Sư cùng các đệ tử
trai sám; trong chốc
lát, sao yêu quái bèn diệt mất.
* Khuyên can
đừng giết chóc
Đời Tấn, do Thạch Lặc[21] hiếu
sát, ngài Phật Đồ Trừng tới chỗ Thạch
Lặc. Thạch Lặc hỏi: “Phật đạo có linh
nghiệm ǵ?” Ngài Phật Đồ Trừng biết Thạch
Lặc chưa thông đạt lư sâu, trước tiên phải
đánh động hắn bằng đạo thuật.
Sư bèn dùng b́nh đựng nước, đốt
hương chú nguyện. Chốc lát, b́nh sanh toàn hoa sen xanh.
Thạch Lặc tin phục. Nhân đó, ngài Phật Đồ
Trừng can gián: “Phàm làm vua, giáo hóa bằng đức thấm
nhuần cơi nước th́ bốn điềm linh thiêng hiển
hiện. Sự cai trị mà xấu ác th́ đạo tiêu, tuệ
bột
(sao chổi) xuất hiện trên trời. Hằng tượng[22]
phơi bày, điềm lành hay dữ theo đó mà hiện.
Đấy là lẽ thường hằng xưa nay, là lời
răn sáng tỏ cho trời lẫn người vậy!” Thạch Lặc rất vui, những kẻ
đáng bị giết chóc nhờ đó mà được cứu
vớt rất nhiều!
Tán rằng: Tôi từng lấy làm lạ v́ sao thời
Nam Bắc Triều có nhiều cao tăng, hiền thánh xuất
hiện, chẳng xuất hiện vào thời b́nh mà là trong
đời loạn, v́ sao vậy? Đó là v́ khi ách vận thời
thế gian nan, dân nghèo túng, muôn vật khổ sở, ḷng
đại bi cứu tế chính ngay trong khi ấy. Đó gọi
là “thuốc v́ cứu bệnh mà ra khỏi b́nh vàng”, há
chẳng phải là như vậy
ư?
* Khéo luận
trai giới
Đời Lưu Tống, ngài Cầu Na Bạt Ma (Guṇavarman)
thuộc vương tộc nước Kế Tân. Năm
Nguyên Gia thứ tám (431), Ngài đến Kiến Nghiệp (tức
kinh đô Kiến Khang). Vua (Tống Văn Đế Lưu
Long) hỏi rằng: “Quả nhân muốn giữ trai giới,
không giết chóc,
nhưng thân làm chủ quốc chánh, chẳng được
toại ư, phải làm sao?” Đáp rằng: “Bậc đế
vương tu hành khác với thất phu. Thất phu thân hèn,
danh tệ, phải nên khắc chế ham muốn, thân hứng
chịu khổ. Đế vương lấy bốn biển
làm nhà, muôn dân là con, thốt ra một lời tốt lành th́
muôn dân đều vui sướng, ban bố một chánh sách
tốt lành th́ người lẫn thần ḥa hợp. H́nh phạt
chẳng hại mạng người, sưu dịch không nhọc
sức dân, mưa gió sẽ đúng thời, nóng lạnh
điều ḥa, thóc gạo sum suê. Tŕ trai như thế th́
trai giới cũng to lớn lắm thay! Chẳng giết
chóc như thế, giới cũng đạt tới cùng tột.
Há cứ phải nhịn ăn nửa ngày, giữ vẹn
sanh mạng cho một con chim th́ mới là cứu tế rộng
lớn ư?” Vua vỗ án, than rằng: “Tục nhân mê
nơi lư xa, sa-môn câu nệ
giáo pháp gần.
Như lời pháp sư nói, quả thật đáng gọi là
khai ngộ, thấu đạt sáng suốt, thông hiểu mối
quan hệ giữa trời và người vậy!” Vua truyền
quan chức cung phụng pháp sư, cả nước tôn
sùng, kính phụng.
Tán rằng: Đế vương chẳng tin Phật
pháp, chẳng phải chỉ là lỗi của kẻ chẳng
tin, mà cũng do người luận định Phật
pháp chưa trọn hết sự hay nhiệm vậy!
Như ngài Cầu Na, nghĩa chánh đáng mà lời tṛn vẹn,
từ ngữ khéo léo mà chẳng trái nghịch đạo. Thật
sự là dung thông thế pháp và Phật pháp chẳng chướng
ngại! Đối với lời can gián tốt lành của
người xưa, há c̣n bàn thêm ǵ được nữa?
Những vị tăng trong đời này hay thuở đó,
hạn cuộc trong thiên kiến, tự cho là giữ ǵn lẽ
chánh, chẳng biết kẻ đă khiến cho vua chúa chẳng
muốn thân cận phường áo thâm chính là v́ những người như bọn họ. “Thần
long biến hóa, giun đất sao biết nổi?” chẳng
phải là nói về chuyện này ư?
* Luận bàn
so sánh chuyện cúng dường
Đời Tiêu Tề[23], sư Pháp
Nguyện là người quận Vĩnh Xuyên. Tề Cao
Đế (Tiêu Đạo Thành) phụng sự như thầy.
Tề Vũ Đế (Tiêu Trách) kế nghiệp cũng hết
ḷng kính trọng. Thái tử Văn Huệ (Tiêu Trưởng
Mậu) từng đến chùa thăm hỏi, hỏi Pháp
Nguyện: “Dùng các đội nhạc cụ ḥa tấu rộn
ră để cúng dường, phước ấy như thế
nào?” Pháp Nguyện đáp: “Xưa kia, Bồ Tát dùng tám vạn
loại kỹ nhạc để cúng Phật, vẫn chẳng bằng chí tâm. Nay thổi sáo trúc,
gỗ trống bịt bằng da trâu chết, sao đáng
để bàn nữa?”
Tán rằng: Chuộng Phật sự mà mê muội Phật
lư, tốn phí dẫu nhiều, chẳng vượt ngoài cái
nhân hữu lậu thuộc chốn
nhân thiên. Lời ấy của ngài Pháp Nguyện há chỉ
giác ngộ kẻ mê trong thế tục, mà c̣n là thuốc tốt
lành cho sa-môn Thích Tử muôn đời vậy!
* Thuyết
pháp giác ngộ quốc chúa
Đời Bắc Tề, ngài Tăng Trù là người
xứ Xương Lê. Lúc hai mươi tám tuổi, Sư xin
xuất gia với ngài Cự Lộc Tăng Thật. Tề
Văn Tuyên Đế (Cao Dương) triệu vời,
nhưng Sư chẳng đến. Vua bèn đích thân t́m tới,
đỡ mời Sư vào nội cung. Tăng Trù luận
định: “Tam giới vốn không, quốc độ
cũng thế. Tướng thế gian chẳng thường
hằng” và rộng nói pháp Tứ Niệm Xứ. Vua nghe
xong, kinh ngạc, ngộ ra, ướt đẫm mồ hôi. Do vậy, vua bèn thọ
Bồ Tát Giới, đoạn rượu thịt, thả
chim ưng, diều hâu [đang nuôi], bỏ đánh cá, săn
bắn, cấm thiên hạ giết mổ, ba lượt xuống
chiếu truyền dân chúng trai giới mỗi
tháng sáu ngày và ba tháng mỗi năm.
* Cảm ngộ
Đông Cung
Đời Đường, sư Huyền Uyển
người xứ Hoa Âm thuộc Hoằng Nông. Đầu
thời Trinh Quán, vua thấy ngài Huyền Uyển được trong triều
lẫn dân chúng chiêm ngưỡng đức hạnh, sắc
truyền Sư truyền Bồ Tát Giới cho hoàng thái tử
và các vương gia. Huyền Uyển gởi thơ cho hoàng
thái tử rằng:
“Nay xin lược nêu bốn điều trọng yếu
trong kinh điển, kính mong Ngài hăy lưu ư: Một là thực
hành ḷng từ, tức là dựa theo kinh văn của kinh Niết
Bàn và Phạm Vơng để cùng nuôi nấng và cứu giúp
muôn loài. Hai là giảm giết chóc, tức là ngự thiện
thường ngày trong Đông cung giết mổ khá nhiều,
điện hạ lấy thức ăn của chính ḿnh ban
phát trọn khắp cho thuộc hạ, đến nỗi
việc đoạn dứt sanh mạng không ǵ chẳng
đều do điện hạ. Xin hăy giảm
bớt sát sanh để kéo dài tuổi
thọ. Ba là thuận khí, nghĩa là chẳng giết th́ gọi
là Nhân. Ḷng nhân chủ tŕ hành Mộc nơi gan. Mộc thuộc
về sự sanh trưởng trong mùa Xuân. Điện hạ
ở ngôi Thiếu Dương, xin trong mùa Xuân hăy cấm giết,
thôi ăn thịt, ḥng thuận theo khí dương ḥa của
mùa Xuân. Bốn là phụng trai (vâng giữ trai giới), tức
là mỗi năm giữ ba tháng chay, mỗi tháng giữ sáu
ngày chay. V́ sao? Nay hưởng phước lớn, đều
nhờ cái nhân trong quá khứ. Nếu lại có thể
tăng tấn cái đức th́ càng thêm phần tốt
đẹp hơn!”
Hoàng thái tử phúc đáp: “Nhận được bốn
khoa diệu pháp của thầy, kính cẩn tạc dạ,
vâng giữ châu toàn. Măi nhờ vào cái nhân thù thắng ấy
để vun bồi sự gia hộ âm thầm!”
* Khuyên dứt
giết mổ
Đời Đường, sa-môn Minh
Thiệm (明贍) vốn
học rộng, ôm ấp hoài băo kinh bang tế thế.
Đường Thái Tông nghe danh Sư, xuống chiếu vời vào
nội điện hỏi han. Minh Thiệm rộng nêu bày lẽ
chánh yếu trong việc cai trị.
Nhân đó, Sư trần
thuật Thích môn lấy ḷng Từ làm cốt lơi để cứu
giúp. Thái Tông hết sức vui vẻ, sắc truyền mỗi
năm lập ra ba tháng làm lành, mỗi tháng sáu ngày trai, đều
dứt việc giết mổ, nơi lính đóng quân hoặc
hành cung của vua đều lập chùa.
* Khuyên tu sám
pháp
Đời Lưu Tống, sư Đàm Tông là người
Mạt Lăng, xuất gia tại chùa Linh Vị. Sư từng
v́ Tống Vũ Đế (Lưu Dụ) hành Bồ Tát
Ngũ Hối Pháp. Vua cười bảo Đàm Tông: “Trẫm
có tội ǵ mà phải sám hối?” Đàm Tông đáp: “Xưa
kia, vua Ngu Thuấn là bậc chí thánh mà c̣n nói ‘ta sai lầm th́ ngươi phải giúp ta’,
Thang Vũ cũng nói ‘muôn họ có lỗi là v́ một ḿnh
ta’. Bậc thánh vương nhận lỗi về ḿnh, ḥng
xoay chuyển thời vận. Bệ hạ đức hạnh
bằng với người xưa, noi theo đạo,
nghĩ sâu xa, há nên riêng khác lạ?” Vũ Đế cho là phải.
* Chịu phạt,
chẳng lừa dối
Đời Triệu Tống, sư Đạo Khải
là người xứ Nghi Thủy. Sau khi đắc pháp, Sư
giương cao tông phong Tào Động. Trong niên hiệu Sùng
Ninh, có chiếu ban Sư trụ tŕ chùa Tịnh Nhân ở
Đông Kinh. Trong niên hiệu Đại Quán, Sư
dời về Thiên Ninh. Vua sai sứ
ban áo tía, ban hiệu là Định Chiếu thiền sư.
Sư dâng biểu từ chối chẳng nhận. Vua lại
sai quan Phủ Doăn Khai Phong là Lư Hiếu Thọ đích thân
truyền ư khen ngợi việc thiện của triều
đ́nh, nhưng Đạo Khải vẫn kiên quyết
không đổi ư. Vua nổi giận, bắt giao cho vị
quan quản trị [xử phạt]. Quan biết Đạo
Khải trung thành, hỏi rằng: “Trưởng lăo gầy
c̣m, có bệnh hay chăng?” Đáp rằng: “Không bệnh.”
Quan lại nói: “Thầy khai là có bệnh sẽ được
miễn phạt theo luật pháp”. Đạo Khải nói: “Há
dám trá ngụy nói là có bệnh để mong được
miễn tội ư?” Viên quan thở dài. Sư bèn chịu
phạt, bị đày đi quản thúc ở Truy Châu.
Người trông thấy đều rơi nước mắt,
ngài Đạo Khải thần sắc thản nhiên. Tới
Truy Châu,
Sư bèn thuê nhà để ở, người theo học
đạo ngày càng đông. Năm sau, có chiếu phóng thích
cho Sư được tự tiện hành động.
Sư bèn dựng am ở hồ Phù Dung.
Tán rằng: Được vinh hiển mà từ chối,
người đời khó làm được. Từ chối
để chịu phạt, chịu phạt mà chẳng dối
gạt, chẳng phải là khó nhất trong những điều
khó ư? Sách Trung Lương Truyện sao lại vắng
bóng vị này? Tôi chép lại ḥng làm gương cho tăng
nhân hiện thời!
* Vịnh hoa
mỉa mai để khuyên can
Nhà
Hậu Tấn[24], Lư Hậu
Chủ[25]
ở Giang Nam vời thiền sư Pháp Nhăn vào cung. Khi
đó, mẫu đơn đang nở rộ. Hậu Chủ
đ̣i Sư làm thơ. Sư bèn viết bài kệ tụng rằng:
“Ủng thuế đối phương tùng, do lai huưnh bất
đồng. Phát tùng kim nhật bạch. Hoa thị khứ
niên hồng. Diễm dị tùy triêu lộ, hinh hương
trục văn phong. Hà tu đăi linh lạc, nhiên hậu thỉ
tri không” (Khoác tăng bào đối trước muôn hoa,
cùng thưởng hoa nhưng thật khác xa. Từ nay tóc
đă dần dần bạc. Hoa tuy rực hồng, năm
đă qua. Đẹp lạ vẫn như sương buổi
sớm. Ngát thơm theo gió tản chiều tà. Cần ǵ phải
đợi khi tan tác, rồi mới biết rằng thảy
rỗng không!) Vua than thở, thấu hiểu ư châm biếm
trong ấy.
Tán rằng: Ngẫm ư thơ, ḷng trung ái tuôn trào chan chứa
biểu hiện qua ngôn từ. Tiếc là Hậu Chủ biết
mà không dùng, rốt cuộc chẳng tránh khỏi nỗi hối
hận ham vui sướng trong giấc mộng! Những kẻ
xưng là “thi tăng” lo tán vịnh trăng gió, phí uổng
tinh lực đẽo gọt câu chữ, vô ích cho cơi đời!
Dùng họ để so sánh, cũng chẳng khác ǵ đem vàng
ṛng so với đất ư?
* Tổng luận
Bậc sĩ quân tử ở chốn giang hồ xa xôi
mà lo cho vua. Tăng
không giữ chức quan, tăng không có trách nhiệm can gián,
nhưng tận trung như thế đó. Ai bảo trong chốn
núi rừng không có nghĩa “vua sáng nghe lời tốt lành bèn
vui vẻ đứng bật dậy” ư? Nhân luân không ǵ lớn
bằng vua và cha. Do vậy, trước là tôi xếp đặt
chuyện hiếu của tăng, sau là nêu ra chuyện trung của
tăng để ngăn chặn lời gièm báng “họ
Thích không cha, không vua” vậy!
21.2.6. Hạnh nhân từ với loài vật
* Chịu khổ để bảo vệ ngỗng
Thời đức Phật, có
một vị tỳ-kheo đi khất thực nơi nhà
người làm châu ngọc. Lúc đó, người thợ
ngọc đang xâu ngọc cho vua, liền đặt hạt châu xuống
để lấy thức ăn. Ngẫu nhiên, viên châu rơi xuống đất,
con ngỗng nuốt ngay. Thợ ngọc cho vị tỳ-kheo
thức ăn xong, nh́n lại chẳng thấy
châu đâu, ngờ vực tỳ-kheo trộm mất. V́ muốn
bảo vệ con ngỗng, tỳ-kheo để mặc cho
[người thợ ngọc] đánh đấm đến
nỗi tuôn máu. Ngỗng chạy đến liếm máu.
Người thợ ngọc càng giận, đánh chết luôn con ngỗng.
Vị tỳ-kheo bất giác ứa lệ. Thợ ngọc lấy
làm lạ, cật vấn, Sư mới nói rơ nỗi cảm
ngộ. Thợ ngọc sám hối, lễ bái.
* Bảo vệ vịt bèn chẳng uống
nước
Đời Tấn, sư Tăng
Quần giữ ǵn tiết tháo thanh bạch, dựng am ở
núi Hoắc Sơn thuộc huyện La Giang. Ngọn
núi nằm giữa biển, có một chiếc bồn đá
rộng vài trượng, nước suối trong vắt.
Am cách bồn đá bởi một khe nước nhỏ, bắc
một khúc gỗ làm cầu để
qua lại lấy nước. Sau đó, có một con vịt
bị găy cánh đậu trên cầu. Tăng Quần muốn
dùng tích trượng khua nó đi, nhưng lại sợ làm
tổn thương vịt, bèn quay về không lấy nước nữa. Cứ
thế nhịn uống mà chết.
Tán rằng: V́ sanh mạng của
con vật mà quên bẵng thân ḿnh. Đại từ cứu tế
rộng khắp như thế là tột bậc. Chắc có
kẻ nói: “V́ bảo toàn [tánh mạng] con ngỗng mà chịu
khổ th́ được, Tăng Quần mất mạng
chẳng có lỗi ư?” Ôi! Bậc chí nhân thấy cái
đăy da như huyễn, mộng, bọt, bóng. Nếu có lợi
cho chúng sanh, sẽ vứt bỏ [xác thân của chính ḿnh]
như khạc mũi răi. Cho cọp ăn, đút no chim
ưng, đều do cái tâm ấy, há bọn phàm phu chấp
trước, keo kiệt Tứ Đại có thể ḍ
lường được ư?
* Chuộc mạng, nuôi phóng sanh
Đời Trần, sư Pháp
Lăng là người huyện Bái thuộc Từ Châu. Sư
theo học Thiền với thiền sư Bảo Chí chùa
Đại Minh, tinh thông Luật, Luận, danh tiếng vang dội
đất kinh kỳ, thính chúng tụ hội đông đảo.
Nhận được tiền đàn việt cúng dường,
Sư dùng tạo kinh, tượng, tháp, chùa, hoặc cứu
giúp kẻ bần cùng, tai ách. Hễ thấy các sanh mạng,
Sư liền mua lại, đem về nuôi nấng. Ngỗng,
vịt, gà, chó đầy ắp trong pḥng. Hễ thấy
Pháp Lăng ngủ nghỉ, chúng đều im lặng, không phát
ra tiếng. Lúc Sư ngoạn cảnh, chúng đồng loạt
kêu, sủa như trống kèn. Đấy cũng là do
được cảm hóa mà thành ra như vậy đó
ư?
* Bi, kính hành thí
Đời Tùy, sư Linh Dụ
là người xứ Cự Lộc thuộc Định
Châu. Mười lăm tuổi, Sư xuất gia tại
chùa Ứng Giác thuộc Triệu Quận, thông hiểu rộng
răi kinh luận, lừng danh trong nước. Sư hành bố
thí kiêm bi lẫn kính. Sư
bố thí ca-sa mấy ngàn chiếc. Thuốc men thí cho người
bệnh khổ cầu được chữa trị chẳng
đếm xuể. Hễ có món ăn ngon lành, Sư ắt dâng cúng chư Tăng
trước tiên. Đối với các loài súc vật, Sư chưa từng mắng
mỏ, hắt hủi. Thậm chí khi trách mắng, cật vấn
trẻ nhỏ, hoặc răn dạy ước thúc đệ
tử, Sư tự xưng tên ḿnh, gọi họ là “nhân
giả”. Lời lẽ khẩn thiết, xót xa đến
nỗi người nghe tuôn nước mắt.
* Mua ao phóng sanh
Đời Tùy, Trí Giả đại
sư lúc ở Lâm Hải, thấy dân chúng sống bằng
ngư nghiệp, lưới, chài giăng trải hơn bốn
trăm dặm, đăng, đó, đập chắn
hơn sáu mươi chỗ. Sư thương xót, bèn dùng
tiền được cúng thí để mua vịnh biển
làm ao phóng sanh, dâng biểu lên Trần Hậu Chủ. Trần
Hậu Chủ sắc truyền cấm đánh bắt. Do vậy,
lập bia. Vua sai Quốc Tử Giám Tế Tửu là Từ
Hiếu Khắc soạn văn bia, lời lẽ hết sức
tha thiết, người xem thấy đều buồn đau, cảm
ngộ, cảm hóa khá nhiều người.
* Cắt tai để cứu chim trĩ
Đời Tùy, sư Trí Thuấn
là người Triệu Châu, du phương đến miền Bắc, tới am
Đ́nh Sơn. Nơi đó có thợ săn đang đuổi
một con chim trĩ. Chim trĩ chạy vào pḥng sư Trí Thuấn.
Trí Thuấn hết lời khuyên nhủ thợ săn buông
tha, nhưng hắn chẳng nghe. Do vậy, Sư bèn tự cắt tai ḿnh
đưa cho hắn. Thợ săn kinh hăi, tỉnh ngộ,
vứt cung, thả chim ưng. [Từ đó], mấy thôn bỏ
hẳn săn bắn. Mỗi khi thấy kẻ nghèo đói,
Sư lệ đẫm đầy mặt, cởi y [bố
thí], bớt ăn [để cứu giúp], không ǵ chẳng
làm đến cùng.
Tán rằng: Mạnh Kha nói: “Chí
thành nhi bất động giả, vị chi hữu dă”
(chí thành mà chẳng khiến cho người khác bị cảm động,
chưa hề có chuyện đó). Câu này được ứng
nghiệm nơi sư Trí Thuấn.
* Do cứu kẻ nghèo bèn đến chỗ quan lại
Đời Tùy, sư Phổ An
là người xứ Kinh Dương thuộc Kinh Triệu.
Khi nhà Châu diệt pháp, Sư ẩn cư trong hang Tiên Tử
thuộc núi Chung Nam, khổ hạnh, quên thân. Có lúc, Sư
ḿnh trần ở trong đám cỏ cây để bố thí
muỗi ṃng. Có khi nằm phơi thây giữa đống xác
chết nhằm bố thí cho hổ báo. Khi đó, [triều
đ́nh] hạ lệnh trọng thưởng mười tấm
lụa cho kẻ nào bắt nộp một tăng nhân. Có kẻ
tới bắt sư Phổ An. Phổ An vui vẻ, khuyên nhủ:
“Thấy ngươi nghèo túng, khổ sở, ta muốn giúp
ngươi”. Liền dọn cơm cho người ấy
ăn rồi cùng về kinh. Vua nói: “Luật nước ta rất
nghiêm, chẳng cho phép người tu hành ở trong dân gian”.
[Phổ An đáp]: “Bệ hạ lại c̣n giúp cho pháp nước
nghiêm ngặt hơn, chẳng cho phép người tu đạo
ở trong núi th́ đuổi họ về đâu?” Vua bèn thả
cho Sư trở về núi.
* Thân ở phường cùi
Đời Đường,
sư Trí Nham là người xứ Khúc A thuộc Đan
Dương, trí dũng hơn người. Sư từng
làm chức Hổ Bí Trung Lang Tướng[26]. Túi lọc
nước thường treo ở đầu cung, coi đó
là chuyện thường. Về sau, Sư vào núi Hoàn Công,
nương theo thiền sư Bảo Nguyệt để
xuất gia. Những người bạn trong quân ngũ
cũ như Thứ Sử Nghiêm Soạn, Trương Xước
v.v… nghe tin Sư xuất gia bèn đến thăm. Thấy
chốn núi thẳm cô tịch, họ nói: “Lang tướng bị điên à? Sao lại
ở chỗ này?” Trí Nham đáp: “Ta đă phát điên nay muốn
tỉnh, c̣n các ông th́ bệnh điên đang phát”. Sư tới
phường người cùi ở thành Thạch Đầu
để thuyết pháp cho họ, hút mủ, rửa chỗ
bẩn, không ǵ chẳng tận tụy. Trong niên hiệu
Vĩnh Huy, Sư thị tịch ngay chỗ của người
cùi, vẻ mặt chẳng biến đổi, có hương
thơm lạ suốt cả mười ngày.
* Hút mủ nơi vết ung nhọt ở bụng
Đời Đường,
sư Chí Khoan là người xứ Hà Đông thuộc Bồ
Châu, thường tụng kinh Duy Ma và giới bổn, cảm
thiên thần nhiễu quanh pḥng. Sư tánh nhân từ, rộng
răi, thích châu cấp cho người bệnh, bất kể
tăng, tục, đường sá xa hay gần, hễ ai
không có người chữa trị, Sư liền cáng về
pḥng ḿnh để tự chăm sóc. Có kẻ
bị bệnh, bụng có ung nhọt, nhưng mủ không thể chảy ra
được. Sư dùng miệng hút mủ, người ấy
liền được lành bệnh. Sau đó, do Kiêu Cảm
(Dương Huyền Cảm)[27] làm loạn,
sư Trí Khoan bị liên lụy, bị đày sang Tây Thục. Người tiễn
chân biếu tặng tiền bạc, vải vóc, Sư đều chẳng nhận,
chỉ nhận một con lừa để chở kinh. Giữa
đường, Sư gặp vị tăng là Bảo Tiêm bị
rách chân nằm bên đường, Sư liền tặng lừa
cho Bảo Tiêm cưỡi, tự ḿnh gánh kinh sách. Gặp
năm đói kém, Sư nấu cháo để nuôi người
đói, lại cởi áo của ḿnh cho họ mặc. Hoặc
nhịn ăn, hoặc giảm phần ăn của ḿnh, vừa
xót xa khuyến hóa, hướng dẫn họ niệm Phật.
* Nuôi nấng lũ chuột
Đời Đường,
sư Huệ Ư dùng cơm thừa trong bát để nuôi
lũ chuột trong pḥng. Hơn cả trăm con đều
thuần thục tranh nhau tới ăn. Con nào bị bệnh,
Sư dùng tay vuốt ve.
* Trải mền len nuôi chó
Đời Đường,
sư Trí Khải là người Đan Dương, thường
giảng Tam Luận. Trinh Quán nguyên niên (627), Sư trụ tại
chùa Tiểu Long Tuyền thuộc huyện Dư Diêu. Đất
Việt có tập tục thấy chó sanh nhiều con thường
vứt bỏ dọc đường. Trí Khải
thương xót, thu gom nuôi nấng. Số lượng đến
ba chục hay năm chục con. Sư trải mền len cho chúng nằm, chẳng ngại
bẩn thỉu.
* Bệnh nhơ nhớp chẳng chê
Đời Đường,
sư Đạo Tích người đất Thục, trụ
tại chùa Phước Cảm thuộc Ích Châu. Sư tánh
nhân từ, có người mắc bệnh cùi, lở loét, thối
rữa, mùi hôi thối nồng nặng, người ngửi
thấy đều bịt mũi. Đạo Tích phục vụ
họ, thân tâm chẳng hai. Hoặc cùng ăn chung một
đồ đựng, hoặc giúp người ấy giặt
giũ. Có người hỏi nguyên do, Sư đáp: “Thanh
tịnh hay dơ thối là do tâm ghét thương. Há ta lại
phân biệt tâm tư của ḿnh ư? Chỉ nhờ vào
đó để rèn luyện mà thôi!”
* Chăm sóc bệnh nhân, gặp thánh
Đời Đường,
sư Trí Huy trụ tại chùa Trùng Vân, dựng nhà tắm ấm
để tăng chúng tắm rửa, thí nước, cấp
thuốc. Có một vị tỳ-kheo bị cùi, đại
chúng đều chê ghét. Trí Huy vẫn xoa bóp, tẩy rửa
cho vị ấy như thường. Chợt có ánh sáng thần
diệu và mùi hương lạ, Sư vừa mới kinh ngạc th́ người
bệnh ấy bỗng biến mất.
Tán rằng: Đức Phật
dạy: “Ngô diệt độ hậu, hảo cúng dường
bệnh nhân, dĩ trung đa hiền thánh cố dă” (Sau
khi ta diệt độ, hăy khéo cúng dường người
bệnh, v́ trong đó có nhiều vị hiền thánh). Những
ǵ ngài Trùng Vân gặp phải trong hiện thời rất
tương tự nhân duyên của ngài Ngộ Đạt. Xưa
nay những trường hợp tương tự như vậy
rất nhiều, tạm nêu một hai chuyện để
khuyên lơn những kẻ hiềm ghét người bệnh
vậy.
* Cầm chổi quét trước khi đi
Đời Đường,
sư Huệ Bân người Duyện Châu, nghiên cứu sâu rộng
kinh luận. Về sau, Sư chuyên tu Thiền Định,
chú trọng dùng ḷng từ để cứu độ. Mỗi mùa
Hè, khi đi lại, sợ
[dẫm đạp] tổn
thương các loài trùng nhỏ, Sư cầm chổi quét
trước. Hễ có được lợi dưỡng, Sư
ngầm hành bố thí đủ thứ thiện sự, lại
căn dặn [người nhận bố thí] đừng tiết
lộ.
* Châu cấp kẻ ăn xin
Đời Đường,
sư Đàm Tuyển người xứ Cao Dương, sống
ở chùa Hưng Quốc. Sư tánh chuộng từ bi cứu
tế, chẳng tích trữ tiền bạc. Sư đặt
một chiếc vạc to, gom toàn bộ thức ăn xin
được để nấu thành cháo, xếp những
người ăn mày ngồi quanh rồi tự tay châm
chước [múc cháo cho từng người]. Thấy kẻ
lam lũ, h́nh dung c̣m cơi, Sư thương xót, ứa lệ,
đau buồn khôn cầm. Chính Sư cũng ăn cháo cùng họ
suốt nhiều năm.
* Truyền giới, phóng sanh
Thời Ngũ Đại, thiền
sư Vĩnh Minh Diên Thọ sống ở Vĩnh Minh suốt
mười lăm năm, độ đệ tử một
ngàn bảy trăm người. Sư vào núi Thiên Thai, truyền
giới cho hơn một vạn người. Sư thường
truyền giới Bồ Tát cho thất chúng, ban đêm thí thực
cho quỷ thần, phóng sanh muôn loài, sáu thời hành đạo.
Hễ c̣n sức bèn tụng kinh Pháp Hoa đến một vạn
ba ngàn bộ. Ngày Hai Mươi Sáu tháng Chạp năm Khai Bảo
thứ tám (975), Sư đốt hương cáo biệt
đại chúng rồi ngồi qua đời.
* Chăm sóc người bệnh như chính
ḿnh
Đời Tống, sư Cao
Am ở chùa Vân Cư, nghe có tăng sĩ ngă bệnh, chuyển
vào Diên Thọ Đường. Sư thở dài
thương xót như chính ḿnh đang bị bệnh. Sư
sáng tối hỏi han, tự ḿnh sắc thuốc, nấu
cháo, chưa từng bỏ sót bữa nào không cho [người
bệnh] ăn. Hoặc lúc trời hơi lạnh, Sư vỗ
lưng người bệnh hỏi: “Áo có đủ ấm hay
không?” Hoặc lúc hè nóng, Sư quan sát sắc mặt, hỏi:
“Có quá nóng hay không?” Cho tới khi người ấy qua đời,
chẳng cần hỏi người đó có phải là thường trụ hay không, cứ
theo đúng lễ mà tống táng.
Tán rằng: Kinh nói tám thửa
ruộng phước, chăm sóc người bệnh là
phước bậc nhất. Há chẳng phải v́ tăng
sĩ không nhà, cô đơn giữa chốn giang hồ, lênh
đênh bệnh khổ, đúng là đáng thương xót.
Người làm chủ tăng phường mà người
bệnh không do ta chữa trị, chết không do ta tống
táng, há có phải là đạo lư từ bi ư? Phàm là
người trụ tŕ, hăy nên lấy Cao Am làm khuôn mẫu.
* Tổng luận
Nhân, nghĩa, lễ, trí là bốn
đầu mối của con người, nhưng Nhân đứng
đầu. Từ, bi, hỷ, xả là bốn tâm của Phật, mà Từ
là trước tiên. Nếu chẳng có từ tâm, dẫu học
rộng nghe nhiều, hay có thần thông, tam-muội, sẽ
đều là ma nghiệp. Chắc có kẻ nói từ và oai
cùng vận dụng, sao lại chuyên đề cao từ? Há
chẳng biết sanh hay sát đều là nhân, nhiếp thọ
hay chiết phục đều là từ. H́nh tích là oai,
nhưng thật sự là từ. Oai mà chẳng đánh mất
từ th́ gọi là đại từ. Các
vị chớ nên coi ân nhỏ nhoi, huệ vặt vănh là từ.
21.2.7. Hạnh cao thượng
* Né tránh ân sủng bèn vào trong núi
Đời Tấn, do sư Đạo
Hằng bị vua Tần là Diêu Hưng ép bỏ tăng phục
để ra giúp triều chánh, Sư từ chối nhiều
lượt chẳng được chấp thuận, tới
khi nguy khốn mới được miễn. Sư than rằng:
“Người xưa có nói: Cái thêm vào vật chất cho ta sẽ
hao tổn tinh thần ta. Cái tăng trưởng danh ta sẽ
giết hại thân ta”. Do vậy, Sư trốn lánh
trong non thẳm, ăn cỏ cây, hưởng mùi Thiền suốt
đời.
* Mọi người khâm phục sự thanh
cao, thoát tục
Đời Tấn, Huệ
Vĩnh và Huệ Viễn sống tại Lư Sơn. Trấn
Nam tướng quân Hà Vô Kỵ trấn thủ Tầm
Dương, nhân dịp tụ tập ở suối Hổ
Khê, đă mời các vị Huệ Vĩnh và Huệ Viễn
tham dự. Người theo Huệ Viễn hơn trăm
người, trang nghiêm có thứ tự; c̣n ngài Huệ
Vĩnh mặc áo chằm, đi giày cỏ, cầm tích
trượng, ôm bát, dưới bóng tùng phơi phới
đi tới, tinh thần, khí chất tự tại. Hà Vô Kỵ
bảo đại chúng rằng: “Phong thái của Vĩnh công
thanh cao, thoát tục vượt xa thầy Viễn!”
Tán rằng: Những người
đi theo ngài Huệ Viễn toàn là bậc anh hiền trong
liên xă, mà ông Hà c̣n chèn ép, đề cao như thế đó.
Tăng hiện thời nuôi nô bộc, căng lọng, vác rương, lê lết chốn
hào quư để cầu phe phái, ông Hà trông thấy sẽ lại
nghĩ như thế nào?
* Chẳng nhận sự cúng dường của
vua
Đời Diêu Tần, ngài Phật-đà-da-xá
đang ở Cô Tạng[28]. Vua Tần
là Diêu Hưng sai sứ đến thỉnh, ban thưởng
trọng hậu, nhưng Sư chẳng tiếp nhận.
Khi Sư đến Trung Hoa, Diêu Hưng tự ḿnh ra đón tiếp, lập riêng cho
Sư một ṭa sảnh quán trong vườn Tiêu Dao,
nhưng tứ sự cúng dường Sư đều chẳng
nhận. Đến giờ, Sư liền đi khất thực,
mỗi ngày chỉ ăn một bữa mà thôi! Y, bát, ngọa
cụ chất đầy ba gian nhà, nhưng Sư chẳng
màng tới. Diêu Hưng bèn đem bán giúp Sư để cúng
dường, xây chùa ở phía Nam của ṭa thành.
* Vua tới, chẳng nghênh đón
Sư Tăng Trù sống vào
đời Tề. Tề Văn Tuyên Đế (Cao
Dương) thường dẫn đội hộ vệ
đến chùa. Tăng Trù ngồi yên trong pḥng nhỏ, trọn
chẳng nghênh tiếp. Đệ tử can gián, Tăng Trù
nói: “Xưa kia, Tôn-đầu-lô đi bảy bước ra
đón vua mà đến nỗi mất nước bảy năm.
Đức hạnh của ta thật sự chẳng bằng
Ngài, chẳng dám tự dối gạt h́nh tướng, mong
cầu phước từ vua ư?” Thiên hạ tôn xưng
Sư là Trù thiền sư.
* Chẳng kết giao với người quyền
quư
Đời Lương, sư
Trí Hân là người Đan Dương, nổi danh về
kinh nghĩa trong cả nước. Cuối niên hiệu
Vĩnh Minh, thái tử có dịp ngự giá Đông Viên, nhiều
lượt ghé chùa. Nhân đó, Trí Hân cáo bệnh, xin về
Chung Sơn, tự tại, thảnh thơi, chẳng qua lại
với phường phú quư, sống cô lập, tách biệt mọi
người. Mọi món tiền cúng dường Sư đều
chẳng tích cóp cho riêng ḿnh, mà dành để xây cất
hoặc sửa chữa chùa.
*
Không chỉ đường cho giặc
Đời Tùy, sư Đạo
Duyệt là người Kinh Châu, thường tŕ kinh Bát Nhă, trụ
tại chùa Ngọc Tuyền. Gặp lúc Châu Xán[29] làm phản,
xông vào chùa đ̣i lương thực, lại c̣n muốn làm
hại. Đạo Duyệt hoàn toàn chẳng sợ hăi. Châu
Xán sai thả ra, bắt Sư dẫn đường. Đi
được mấy bước, Đạo Duyệt ngồi
xuống đất, bảo: “Ta là sa-môn, chẳng phải
là kẻ dẫn đường. Thân xác phù du, huyễn hóa
này mặc cho các ngươi đâm chém”. Châu Xán thấy lạ trước sự cao thượng ấy liền sai người
đưa Sư trở lại chùa.
* Nhiều lần được triệu vời mà chẳng đến
Đời Đường,
sư Từ Tạng là người nước Tân La (Silla), tu hành âm thầm, nhưng
đức hạnh vẫn hiển lộ trọn khắp,
được mọi người ngưỡng vọng,
hướng về. Vua triệu vời nhiều lần,
nhưng Sư không đến. Vua hết sức tức giận,
ra lệnh cho người vào tận núi, kề gươm vào cổ Sư. Từ Tạng nói: “Ta thà giữ
giới một ngày mà chết, chẳng mong sống trọn
đời mà phá giới!” Sứ giả chẳng nỡ
giết, tâu tŕnh cặn kẽ lên vua. Vua thán phục.
* Thà chết chẳng chịu khuất phục
Đời Đường, Tứ
Tổ Đạo Tín đại sư trụ tại Hoàng
Mai hơn ba mươi năm. Trong niên hiệu Trinh Quán,
Đường Thái Tông ba lượt xuống chiếu vời
Tổ vào kinh đô. Tổ đều nại cớ bệnh
tật để từ chối. Vua ra lệnh cho sứ giả:
“Nếu Sư vẫn chẳng chịu đến th́ lấy
đầu về”. Sư vươn cổ nhận đao.
Sứ giả thuật lại, Thái Tông cảm thán, ban lụa
quư để Tổ toại chí.
Tán rằng: Nghiêm Tử
Lăng[30]
cự tuyệt vua Quang Vũ. Cụ Chung Phóng[31] từ tạ
Nhân Tổ (Tống Chân Tông) [triệu vời],
cũng là thói thường của bậc dật sĩ,
nhưng chưa hề nghe chuyện bị dùng đao uy hiếp
vẫn chẳng xoay chuyển. Đan phượng bay vút tận
trời thẳm, chỉ có thể ngóng theo, chứ chẳng
nối gót được! Tứ Tổ là người
như thế đó chăng? Từ Tạng là người
như vậy đó chăng?
* Ba lần triệu vời chẳng đến
Đời Đường, thiền
sư Phần Châu Vô Nghiệp là người Ung Châu thuộc
Thiểm Tây. Đường Mục Tông sai Tả Nhai
Tăng Lục[32] là Linh Chuẩn
đem chiếu thư đến triệu vời Sư. Sư
cười bảo: “Bần đạo có đức hạnh
ǵ mà lại phiền lụy đến bậc nhân chúa? Thầy
cứ đi trước, tôi sẽ theo ngay sau”. Nói xong,
Sư tắm rửa, trải ṭa ngồi, bảo các môn nhân
rằng: “Tánh thấy nghe hay biết của quư vị có
thọ mạng bằng với hư không, hết thảy cảnh
giới vốn tự không tịch. Kẻ mê chẳng hiểu
rơ, liền bị cảnh mê hoặc mà lưu chuyển chẳng
cùng tận. Thường hiểu rơ hết thảy đều
không, chẳng có một pháp nào bận ḷng; đó là chỗ dụng tâm của
chư Phật”. Nói xong, Sư ngồi ngay ngắn, qua đời vào giữa
đêm. Linh Chuẩn trở về tâu lại. Vua hết sức
khâm phục, tán thán, ban thụy hiệu là Đại Đạt
Quốc sư. Sư sống qua hai triều Đường
Hiến Tông và Mục Tông, đă ba lần vua xuống chiếu
triệu vời, nhưng chẳng đến.
* Chiếu chỉ đến chẳng
đứng lên
Đời Đường,
sư Lăn Dung ẩn cư tại núi Ngưu Thủ thuộc
Kim Lăng. Vua nghe danh Sư, sai trung sứ triệu kiến.
Sứ giả đến, Lăn Dung đang ngồi trên mặt
đất đốt lửa bằng phân ḅ, nhặt củ
khoai vùi trong tro để ăn, lạnh đến nỗi
mũi răi ḷng tḥng. Sứ giả nói: “Thiên tử có chiếu,
tôn giả hăy đứng lên”. Lăn Dung nh́n rồi chẳng
đếm xỉa. Sứ giả cười bảo: “Nước
mũi chảy đến cằm rồi!” Lăn Dung đáp: “Ta
há có công sức để lau mũi răi cho kẻ tục
ư?” Vua nghe chuyện, than là lạ, bèn ban thưởng trọng
hậu để biểu dương.
* Liều chết giấu tăng trốn
tránh
Đời Đường,
sư Pháp Xung người xứ Thành Kỷ thuộc
Lũng Tây. Đầu thời Trinh Quán, triều đ́nh truyền
lệnh dùng cực h́nh đối với kẻ xuất gia
tư độ (xuất gia mà chẳng có độ điệp
của quan phủ). Lúc ấy, tại núi Dịch
Dương có nhiều tăng sĩ lánh nạn, lương
thực cạn kiệt. Pháp Xung đến gặp quan đứng
đầu châu, thưa rằng: “Nếu có chuyện xử
tử, Xung tôi xin hứng chịu. Chỉ xin thí cho
lương thực cho kẻ tu đạo để họ
rốt cuộc được hưởng phước lành”.
Tể quan khen ngợi chí khí của Sư, chấp nhận
vượt pháp mà châu cấp cho họ.
* Chẳng tới dự tiệc thế tục
Đời Đường, thiền
sư Thao Quang dựng lều cỏ ở ngọn Tây trong rặng
Linh Ẩn. Thứ sử
Bạch Cư Dị sắm sửa tiệc chay, làm thơ
thỉnh Sư. Thao Quang dùng kệ đáp, [từ chối]
chẳng tới. Trong đó có một đoạn rằng: “Hữu
thành thị bất kham phi tích đáo. Khủng kinh oanh chuyển
họa lâu tiền” (Có phố, chẳng kham chống
trượng đến. Sợ rộn oanh hót trước
lầu son). Sư cao nhă như thế đó!
Tán rằng: Có vị cổ
đức dùng kệ để từ tạ bậc quư nhân
mời đến dự tiệc như sau: “Tạc nhật
tằng tương kim nhật kỳ. Xuất môn ỷ
trượng hựu tư duy. Vi tăng chỉ hợp
cư sơn cốc. Quốc thổ diên trung thậm bất
nghi” (Hôm qua ước hẹn hôm nay tới. Ra cửa, dựa trượng, lại nghĩ suy. Làm tăng
chỉ hợp nơi hang núi. Tham dự tiệc tùng rất
chẳng nên!) [Vị ấy] cùng với sư Thao Quang giống
hệt như “trước sau cùng một lối”. Ôi! Kẻ
mặc áo chằm hăy nên sáng tối ngâm vịnh hai bài kệ
ấy một lượt th́ mới được!
* Chẳng nhận y và tước hiệu
Đời Hậu Đường[33], sư Toàn Phó
là người xứ Côn Sơn thuộc Ngô Quận. Sư yết kiến thiền
sư Nam Tháp Quang Dũng, nhanh chóng hiểu thấu tâm địa.
Về sau, Sư trụ tại Thanh Hóa Thiền Viện. Tiền
Trung Hiến Vương (Tiền Hoằng Tá) sai sứ ban tặng
ca-sa tía. Toàn Phó dâng biểu cật lực từ chối. Sứ
giả tới lần nữa, Sư lại từ chối
rằng: “Ta chẳng phải là làm bộ nhún nhường,
mà là sợ người đời sau bắt chước
ta phô bày ḷng dục”. Vua liền ban hiệu là Thuần Nhất
thiền sư, Sư lại cố từ chối, chẳng
nhận.
* Tận lực từ chối y tía
Thời Ngũ Đại,
sư Hằng Siêu là người Phạm Dương, trụ
tại chùa Khai Nguyên, giảng kinh luận hơn hai
mươi năm. Trước sau, các quan đứng đầu châu ấy hoặc các đặc sứ của
triều đ́nh đều gởi thiếp cầu kiến,
Sư sai đồng tử nhận thiếp, nhưng ít khi
tiếp kiến. Khi đó, Quận Thủ là ông Lư muốn tấu
tŕnh xin triều đ́nh ban y tía; Hằng Siêu dùng thơ để từ chối,
có đoạn: “Hữu thệ truyền kinh luận tử,
bất nhiễm lợi danh sanh” (Thề truyền kinh luận
mà chịu chết, chẳng nhiễm lợi danh để
sống c̣n). Ông Lư lại sai người đến khuyên
lơn. Hằng Siêu kiên quyết, chẳng ngả theo. Lại
bảo: “Ông c̣n tới nữa th́ ta đă ở ngoài cửa ải
Lư Long rồi!” Quan tướng quốc là Doanh
Vương Phùng công nghe danh Sư, gửi
thư kết giao. Hằng Siêu đáp: “Bần đạo
sớm bỏ cha mẹ, quyết chí tu hành, vốn mong cầu
ngài Di Lặc biết đến tên ḿnh, nào ngờ danh đồn
đến tai bậc tể phụ, há bận ḷng v́ mối
lợi hư huyễn ư?” Phùng công càng thêm kính trọng,
dâng biểu lên triều đ́nh, cưỡng ban y tía cho Ngài.
Ngày Sư mất, nhạc trời
vang rền hư không; đó là chứng cớ chứng tỏ
Ngài đă sanh về Đâu Suất.
Tán rằng: Đắp y sợi
vàng tía, giao du với tể tướng, người ta mong
mỏi sâu đậm, chỉ sợ chẳng đạt
được. Thế mà hai vị kiên quyết từ chối
đôi ba lượt, coi như chuyện nhơ nhuốc!
Phong thái thanh khiết lẫm liệt ṿi vọi ngàn năm.
Đúng là có thể nguội lạnh tấm ḷng sôi nổi
tranh đua, thức tỉnh kẻ say sưa danh lợi vậy.
* Chẳng chuộng vương cung
Đời Hậu Đường,
sư Trinh Biện người xứ Trung Sơn, tu học
khắc khổ, trích máu chép kinh. Bấy giờ, đất Tinh
Châu chẳng dung nạp ngoại tăng, Trinh Biện ra vùng
đồng hoang, ẩn ḿnh trong một ngôi mộ cổ. Đường Vũ Đế (Lư Khắc Dụng) đi săn, Trinh Biện
từ mộ bước ra, thấy cờ xí, ngựa xe, lại
nấp vào huyệt mộ. Vua bắt được bèn tra
hỏi [nguyên do]. Kiểm trong mộ, thấy bồ
đoàn, án sách, nghiên mực, kinh sớ la liệt, bèn sai
đưa Sư về phủ[34] để phụng
dưỡng. Tào Thái Hậu hết sức kính ngưỡng,
nhưng Trinh Biện thưa cùng Thái Hậu: “Thần vốn
coi trọng việc học pháp, ở lâu trong vương
cung như mang gông xiềng”. Vua bèn thả cho Sư tự
do.
* Tay áo giấu thư giới thiệu
Đời Triệu Tống,
thiền sư Tuyết Đậu Trùng Hiển đắc
pháp nơi ngài Trí Môn Quang Tộ, chuẩn bị du
phương tham học vùng Lưỡng Chiết. Học
sĩ Tăng Công bảo Sư: “Linh Ẩn là chỗ thù thắng
trong thiên hạ. San thiền sư[35] là bạn
cũ của ta”, bèn gởi kèm thư tiến cử Trùng Hiển.
Trùng Hiển đến Linh Ẩn, ẩn ḿnh trong đại
chúng suốt ba năm. Chẳng mấy chốc, Tăng công
phụng chiếu đi sứ sang Chiết Tây, hỏi
thăm Trùng Hiển, nhưng tại Linh Ẩn chẳng có
ai biết. Khi đó, chùa có hơn ngàn vị Tăng. Tăng
công sai thuộc hạ kiểm sổ ghi tăng chúng quải
đơn mới t́m được Hiển. Hỏi đến
thư tiến cử khi trước, Sư lôi từ tay áo
ra, vẫn niêm phong như cũ, thưa: “Ư của Ngài rất
chu đáo, nhưng người hành cước vốn chẳng
mong cầu trong đời, dám mong tiến cử hay sao?”
Tăng công cười to. San thiền sư lấy làm lạ.
Tán rằng: Người đời
nay được thư của người quyền quư
như đạt được ngọc quư, ngày đêm mong
được nâng đỡ. Họ cũng chẳng nghe
phong thái của ngài Tuyết Đậu ư? Tôi lấy làm
lạ là ngài Tuyết Đậu niêm xướng tông thừa
như chớp xẹt, sấm rền, chẳng thua kém các cụ
Đức Sơn, Lâm Tế! Khảo sát đời Ngài, khí
độ vốn bất phàm, kẻ làm Thích tử chẳng thể
không biết tự mến trọng ḿnh.
* Vứt thư chẳng bóc
Đời Tống, thiền
sư Vũ Ninh Huệ An cùng với Viên Thông Tú Thiết Bích
cùng tham học ngài Thiên Y. Huệ An ở trong một ngôi
chùa rách nát tại một hoang thôn ở Vũ Ninh, thui thủi
suốt ba mươi năm, c̣n Viên Thông vâng theo chiếu chỉ,
sống tại chùa Pháp Vân, oai quang lừng lẫy. Sau
đó, Viên Thông gửi thư hỏi thăm Huệ An. Huệ
An chẳng bóc ra xem mà vứt đi. Thị giả hỏi
duyên cớ. Huệ An đáp: “Ta thoạt đầu ngỡ
Tú Thiết Bích có điểm đặc sắc, nay mới
biết hắn là kẻ si. Kẻ xuất gia ở nơi
g̣ mả, cội cây, tu tập như cứu lửa cháy
đầu. Vô cớ ở ngă tư đường dựng
lầu rộng lớn nuôi hằng trăm gă nhàn rỗi;
đấy đúng là mở mắt đái dầm vậy. Ta
c̣n phúc đáp làm chi?”
Tán rằng: Viên Thông Tú nhiều
đồ chúng, Huệ An trơ trọi. Đại để
là hễ thay đổi vị trí đều là như thế.
Chẳng phải là Huệ An chê trách Viên Thông Tú, mà là cảnh
tỉnh những kẻ ương bướng si mê quần
tụ đó thôi! Tuy vậy, nuôi kẻ nhàn rỗi c̣n tạm
được, chứ nay th́ nuôi dưỡng kẻ lười
nhác, c̣n nói chi được nữa!
* Đối trước sứ giả
đốt bát
Đời Tống, sư Hoài
Liên người xứ Chương Châu. Trong niên hiệu
Hoàng Hựu[36],
Sư được triệu đến đối đáp
ở điện Hóa Thành hợp ư vua, được ban hiệu
là Đại Giác thiền sư. Hoài Liên giữ giới luật
rất nghiêm. Vua từng sai sứ ban bát bằng long năo. Hoài
Liên đốt ngay trước mặt sứ giả, nói: “Pháp
của ta mặc y hoại sắc, ăn bằng bát sành. Bát
này chẳng đúng pháp, chẳng đáng nên dùng!” Sứ
giả về tâu lại, vua khen ngợi hồi lâu!
Tán rằng: Hoài Liên đốt
bát, tâm chẳng sợ hăi. Anh Tổ (Tống Nhân Tông) nghe tâu
chẳng có sắc giận. Đó gọi là “chẳng có
Nghiêm Tử Lăng, sẽ chẳng thành tựu khí độ
đại lượng của vua Hán Quang Vũ. Chẳng có vua Quang Vũ, sẽ
chẳng thể thành tựu khí độ cao khiết của
Nghiêm Tử Lăng”. Đấy chẳng phải là
chuyện tốt lành trong Tông Môn ư?
* Tổng luận
Phần trước ghi chép về
trung quân, phần này sao lục hạnh cao thượng. Cao
thượng là đúng, th́ trung quân sai rồi hay sao? Chẳng
phải vậy! Phải xét xem vâng giữ như thế nào
mà thôi! Sư Đạo Sung ở trong hang núi mà danh vang tận triều đ́nh,
trên là độ vua, dưới là độ dân chúng, chẳng
phải là chánh vụ hoằng pháp lợi sanh ư? Chỉ tiếc cho kẻ đại đạo
chưa lập, đă uốn ḿnh cầu vinh để tiếng
xấu cho Thích tử! Than ôi! Người làm tăng phải
chân thành dùng đạo để tự trọng, khiến
cho quốc vương, đại thần nghe biết trong
thiên hạ có tăng sĩ chuộng đạo, quên bẵng
quyền thế, để rồi tán thán, ngưỡng mộ.
[Người như thế] ḷng trung cũng nhiều, chẳng
cần phải tận mặt dâng lời, hiến kế mới
là trung ư? Do vậy, tôi biết ngài Nam Dương
được sủng ái suốt bảy đời vua, ngài
Vô Nghiệp tận lực khước từ ba lần triệu
vời, cảnh ngộ bất đồng nhưng đạo
đồng, ḷng trung cũng đồng!
21.2.8. Hạnh từ tốn, cẩn trọng
* Đă được truyền pháp, ẩn
tàng lâu năm
Đời Đường, Lục
Tổ đại sư thuở đầu yết kiến
Ngũ Tổ liền ngộ tự tâm. Ngũ Tổ bảo:
“Căn tánh của ngươi hết sức nhạy bén,
hăy đến xưởng giă gạo”. Do vậy, Sư
bèn chăm chỉ giă gạo, lưng đeo đá, cần cù
làm lụng nặng nhọc phục vụ đại chúng.
Sau đó, Sư được truyền y bát, nửa
đêm ngầm lẻn đi, ẩn giấu tung tích trong
đám thợ săn, tóc tai bù xù, mặt lem luốc suốt
mười sáu năm. Sau đó, do long thiên thúc đẩy, nơi
giảng tịch của pháp sư Ấn Tông, Sư ngẫu
nhiên luận định về gió và phan, tứ chúng kinh ngạc,
ngưỡng mộ, phù tá đại sư khai pháp, xiển
dương mạnh mẽ Nam Tông, trở thành bậc thầy
khuôn mẫu muôn đời!
Tán rằng: Đại sư
không chỉ khai pháp trong mười sáu năm sau, mà lúc trẻ
trung cũng đă là như thế, thành một người
độc nhất “dưỡng sâu, tích dày” xưa nay mà
thôi. Ngài chẳng xứng là bậc thầy khuôn mẫu muôn
đời ư?
* Mười năm che giấu sự thâm trọng
Đời Đường,
sư Quế Sâm là người Thường Sơn, thoạt
đầu học Tỳ Ni. Về sau, tham phỏng khắp
các vị tri thức thuộc Nam Tông (Thiền theo truyền
thống của Lục Tổ Huệ Năng), đạt
được tông chỉ nơi Huyền Sa đại
sư. Sư âm thầm ẩn giấu hành tung. Ông
Vương là quan đứng đầu Chương Châu thỉnh
Sư trụ tích tại Thạch Du Liên Cung ở phía Tây Mân
Thành. Sư trụ tích mười mấy năm, ẩn giấu
diệu đạo. Người có chí khẩn thiết thỉnh
cầu, Sư mới v́ người ấy khai diễn. Sau
đó, Sư dời sang La Hán Viện, tường vách đổ
nát, giường chơng rách nát, nhưng Sư vẫn điềm
nhiên tự tại. Quan Thái Bảo của Cần Châu cố sức thỉnh
Sư giảng pháp. Từ chối chẳng được,
Sư mới nhận lời thỉnh, mở rộng pháp
môn, đồ chúng tham học chẳng kể xiết, tạo
thành tông Pháp Nhăn[37].
* Chẳng khoe linh dị
Đời Hậu Đường,
sư Thiện Tĩnh là người xứ Kim Thành thuộc
Trường An. Sư du hành phương Nam, tới Lạc
Phổ, gặp pháp duệ của An công, liền viên dung tâm
yếu. Sau đó, Sư quay về quê nhà, Vương Lưu
Thủ kiến tạo Vĩnh An Viện cho Sư ở. Từng
có lần Sư tắm gội, xá-lợi rơi xuống,
Sư nhặt lấy, giấu kín, chẳng cho đệ tử
khoe cho người khác xem. Lại có lần Sư đang nhập
định, bỗng có bạch hạc quấn quưt trong sân
như kẻ nghe pháp. Thiện Tĩnh sai người đuổi
đi. Phàm những chuyện vi diệu lạ lùng như thế,
Sư đều chẳng tuyên nói.
Tán rằng: Cổ nhân đạt
được điều linh dị đều giữ
kín, chẳng tuyên nói. Người hiện thời chẳng
có linh dị, vẫn cứ dối trá tuyên bố để
mê hoặc mọi người. Đại để, tâm
t́nh khác biệt một trời một vực vậy! Thánh
càng thêm thánh, ngu càng thêm ngu, c̣n trách ǵ được nữa!
* Ḥa ḿnh vào tiều phu, mục đồng
Đời Đường,
sư Phổ Nguyện là người xứ Tân Trịnh thuộc
Trịnh Châu, nương theo thiền sư Đại Huệ
ở núi Đại Ôi để tu học, đắc pháp
nơi Mă đại sư (Mă Tổ Đạo Nhất) thuộc Giang Tây. Sư ẩn
giấu tài năng giống như kẻ chẳng thể nói.
Năm Trinh Nguyên thứ mười (794), Sư trụ tích tại
núi Nam Tuyền thuộc Tŕ Dương, khoác áo tơi, đội
nón trúc, chăn trâu, ở lẫn với bọn tiều phu,
mục đồng, khai hoang làm rẫy, chẳng bước
chân khỏi núi Nam Tuyền suốt ba mươi năm. Trong
niên hiệu Thái Ḥa, Thái Thú Tŕ Dương, Tuyên Sứ họ
Lục, Hộ Quân họ Lưu cố thỉnh Sư khai
pháp. Sư giáo hóa rộng khắp, được người
đời xưng tụng là Nam Tuyền Cổ Phật.
Tán rằng: Viễn tổ
sư (ngài Huệ Viễn) thân chẳng ra khỏi Lư
Sơn suốt bốn mươi năm. Vương lăo
sư (ngài Nam Tuyền Phổ Nguyện) chân chẳng rời
Nam Tuyền ba mươi năm. Đó là đức dày của
cổ nhân vậy; nhưng đấy đều
là chuyện sau khi đă thấu đắc ư chỉ, chẳng
phải là chuyện nên làm của kẻ mới học.
Người xuất gia chưa hiểu rơ đại sự, chẳng ngại xa xôi ngàn dặm
tham cứu, tầm học với thiện tri thức. Lúc ấy
há nên giữ ngu, ngồi suông, tự đánh mất thiện
lợi ư? Triệu Châu tám mươi c̣n hành cước,
Tuyết Phong ba lượt lên tham yết ngài Đầu Tử,
chín lần lên Động Sơn, há có dám si ngốc ẩn
cư?
* Mọi sự đều do duyên khởi
Đời Tống, thiền
sư Thần Đỉnh Hồng Ân là người Dự
Châu, danh tiếng sánh ngang ngài Phần Dương. Tuổi
chưa tới độ tráng niên, Sư ẩn cư tại
Nam Nhạc suốt hai mươi năm rồi mới ra
làm trụ tŕ. Lại c̣n hai mươi năm sau mới khai
đường thuyết pháp, nhưng đều là do duyên
khác đưa đẩy, thật sự chẳng do ư của
chính Ngài.
* Nhiều năm khép cửa
Đời Tống, trong
năm Nguyên Hựu thứ sáu (1091), thiền sư Vân Cái Thủ
Trí lui về ở ẩn tại Tây Đường,
đóng cửa nhàn cư suốt ba mươi năm.
* Ở lâu trong núi thẳm
Đời Minh, thiền
sư Vô Văn Minh Thông sau khi đại ngộ, liền một
ḿnh vào ở trong núi Quang Châu sáu năm, ở trong núi thẳm
của Lục An Châu sáu năm, lại đến Quang Châu ở
thêm ba năm nữa. Ngài ở đi, ngồi một ḿnh
trong núi suốt mười bảy năm như thế, sau
đấy mới ra mặt nơi đời.
Tán rằng: Đi, ngồi một
ḿnh sau khi đại ngộ, cũng là ư ẩn giấu tung
tích của ngài Nam Tuyền. Những kẻ sơ tâm chưa
ngộ, mà chán tùng lâm, sợ đại chúng, ĺa tri thức,
t́m cách sống đơn độc, cũng chẳng lầm
lẫn ư?
* Tám lượt thỉnh chẳng tới
Đời Tống, thiền
sư Phần Dương Vô Đức diện kiến bảy
mươi vị thiện tri thức, trước sau tám lần
được thỉnh mà Sư chẳng chịu ra mặt
trong cơi đời. Sư an cư tại chùa Bạch Mă ở
Tương Dương. Đạo tục Phần
Dương hơn ngàn người kiên quyết thỉnh cầu
chẳng ngớt, Sư thuận theo ḷng mong của mọi
người mà đến [hoằng pháp]. Tông phong chấn
hưng mạnh mẽ, nhưng Sư chẳng bước
chân ra khỏi cửa. Sư tự soạn bài Bất Xuất
Viện Ca để tỏ chí hướng.
Tán rằng: Xem khắp các vị
đại lăo sau khi đắc pháp, phần nhiều ẩn
giấu tài năng; đến lúc [thích hợp] mới bộc
lộ; nhưng ông cụ này tám
lượt thỉnh chẳng đến, càng hết sức
cẩn trọng. Sau này, tông phong chấn hưng to lớn,
chẳng phải là do nguồn sâu, ḍng dài ư? Nay kẻ thiếu
niên tự phụ một chút tài năng, vênh váo ra mặt
trong cơi đời, chỉ sợ thua
người khác, cũng sai lầm lắm thay! Dẫu cho
đời này đạt được, trọn chẳng
thơm thảo! Các nạp tử hăy nên biết thời
để tự răn nhắc vậy!
* Do trọng pháp, ở ẩn trong núi
Đời Nguyên, sư Pháp
Văn bảy tuổi xuất gia, sau đó theo Ôn công học
Pháp Hoa, Bát Nhă, Duy Thức, Nhân Minh, và Tứ Phần Luật. Ôn Công bảo Pháp Văn “trách nhiệm nặng nề,
đạo xa xôi”, giao phó trọng trách hoằng truyền. Pháp
Văn đối trước tượng Phật, nướng
da, đốt ngón tay, trích máu chép kinh để biểu lộ
ḷng tôn trọng pháp. Sư bèn ẩn cư tại núi Ngũ
Đài, chẳng bước chân khỏi cửa suốt sáu
năm, đọc Tạng giáo (Đại Tạng Kinh)
năm ngàn quyển ba lượt. Đế sư (thầy
của vua) cảm thán: “Đất Hán có vị tăng
như thế ư?” Về sau, Sư theo lệnh của An
Tây Vương mở giảng ṭa tại chùa Nghĩa Thiện.
Thiên tử nghe danh, triệu vời đến cửa khuyết,
hạ chiếu truyền Sư trụ tại chùa Đại
Nguyên Giáo, ban ấn bạc nhất
phẩm, người cầu
giới đều theo về. Ngày Hai Mươi Bốn tháng
Ba năm Diên Hựu thứ tư (1317), Sư ngồi xếp
bằng qua đời.
* Ẩn cư trong chùa hoang
Đời Nguyên, sư Thế
Ngu là người huyện Tây An thuộc Cù Châu. Sư từng tham học
các vị đại lăo Bố Nạp, Đoạn Nhai, Trung
Phong; về sau, đắc pháp nơi ngài Chỉ Nham. Sư
trở về ngôi chùa hoang ở núi Ô Thạch, huyện Tây
An, dựng lều cỏ để ở, h́nh bóng suốt
sáu năm chẳng ra khỏi núi. Thanh danh vang đến triều
đ́nh, vua sai quan lớn đến ban hương quư, y
ca-sa kim lan, và tặng thêm danh hiệu là Hoằng Biện.
Trong niên hiệu Chí Chánh, có năm ngôi chùa mới kiến tạo
như Long Miên, Cổ Vọng v.v… đều kiền thành,
khẩn thiết thỉnh Sư làm vị tổ đệ
nhất khai sơn. Bất đắc dĩ, Sư phải
nhận lời.
* Tổng luận
Chắc có kẻ hỏi: “Đức
Thế Tôn lúc mới thành Chánh Giác liền diễn giảng
Hoa Nghiêm, lại có sa-di giảng kinh lúc mới bảy tuổi.
Nếu cứ ắt phải trải nhiều năm ẩn
cư th́ chúng sanh sẽ như thế nào?” Chẳng biết
cổ nhân thong thả, ổn trọng chẳng phải là
riêng ḿnh thiện, quên bẵng cơi đời. Đạo cao
mà chí càng siêng gắng, tâm sáng mà xử sự càng thận trọng.
Bên ḍng nước, dưới cội cây trưởng
dưỡng thánh thai, đợi đến khi quả chín tỏa
hương, trời rồng thúc đẩy, mới ra mặt
thi thố. Tṛn đầy như thế đó! Ông thấy
Như Lai suốt đời lợi sanh, chẳng biết
Ngài đă huân luyện suốt ba A-tăng-kỳ kiếp! Lại
chẳng biết sa-di bảy tuổi [giảng kinh] chẳng
do nhiều đời đă quen huân tập ư? Phật
pháp chẳng phải là cá tươi mà sợ bị
ươn nát. Lời ấy tuy nhỏ nhoi mà có thể sánh
ví chuyện to lớn vậy!
21.2.9. Hạnh gian khổ
* Tuổi già vẫn hành Đầu Đà
Thời đức Phật,
tôn giả Đại Ca Diếp chuyên hành Đầu Đà,
tuổi già chẳng bỏ. Đức Phật thương
xót Ngài già suy, bảo: “Ông siêng khổ
đă lâu, hăy nên tự lơi lỏng đôi chút”. Ngài Ca
Diếp vẫn khổ hạnh như cũ. Đức Phật
hết sức ca ngợi: “Ông có thể làm y chỉ cho hết
thảy chúng sanh, giống như ta ở trên đời chẳng
khác. Có người hành Đầu Đà như ông th́ pháp của
ta hăy c̣n. Nếu không, pháp của ta sẽ diệt. Ông thật
sự là người gánh vác đại pháp”. Về sau,
tôn giả truyền pháp, làm Sơ Tổ của Tây Thiên.
Tán rằng: Hạnh Đầu
Đà c̣n hay mất, liên quan đến pháp tồn tại
hay mất đi. Miệng vàng đă tuyên bày, như hăy c̣n vẳng
bên tai. Tăng hiện thời ăn ngon béo, áo lộng lẫy,
ở nơi xa hoa, tứ chi lười nhác, trang hoàng vật
dụng mỹ nghệ giống như vương công, chẳng
biết thẹn! Mạt Pháp đắm ch́m, thật đáng phải
nên nỗ lực. Ngài Ca Diếp là tỵ tổ của hai
phương Đông và Tây, hành xử như thế, há chẳng
phải là thấu hiểu sâu xa hậu hoạn, mưu tính
sẵn cho con cháu ư? Hăy noi theo hạnh nguyện của Tổ,
Thiền giả đừng
v́ thời Mạt Pháp mà tự ruồng rẫy ḿnh!
* Trải đủ nỗi hiểm nạn
Đời Tấn, ngài Đàm
Vô Kiệt (Dharmodgata) nghe tin các vị như
Pháp Hiển v.v… đích thân đến nước Phật, bèn
khẳng khái có lời thề quên thân. Vĩnh Sơ nguyên
niên (420), Sư tụ tập những người cùng chí
hướng như Đàm Lăng, Tăng Mănh v.v… gồm hai
mươi lăm người, xuất phát từ Trường
An, đi về phía Tây, vượt qua Lưu Sa. [Nơi ấy],
trên là chẳng có chim bay, dưới tuyệt chẳng có thú
chạy. Nh́n ra bốn phía mờ mịt, chẳng biết
ǵ cả, chỉ ngước nh́n mặt trời để
xác định hướng Đông Tây, nh́n xương
người để nhắm đường. Đến
Thông Lănh (núi Pamir), đỉnh núi tuyết
phủ bốn mùa, rồng ác nhả độc, gió, mưa,
cát, đá. Tiến lên trước, vượt rặng Tuyết
Sơn, dưới chân núi có sông lớn nước chảy
xiết như tên bắn. Buộc dây thừng giữa hai rặng núi Đông và Tây để làm cầu. Mười
người chỉ có một sang được bờ kia
mà thôi. Đốt khói làm hiệu, người sau thấy
khói, biết người trước đă qua mới dám tiến
bước. Nếu đă lâu mà chẳng thấy khói, biết
gió dữ đă thổi phăng người đó ngă khỏi cầu dây, lọt xuống
sông. Lại vượt qua Đại Tuyết Sơn, vách
đá thẳng đứng cheo leo, chẳng có chỗ đặt
chân. Trên vách đá, có những lỗ cắm cọc gỗ
cũ đối diện nhau. Mỗi người cầm bốn
cọc, trước là rút cọc dưới, bám vào cọc
trên. Bám víu qua lại lần lượt suốt ba ngày mới
đến được chỗ đất bằng. Kiểm
lại đồng bạn, đă mất đi mười
hai người. Tiến hướng Trung Thiên Trúc,
đường vừa hoang vắng, chỉ mang theo thạch
mật[38]
làm lương thực. Trong mười ba người, lại
chết thêm tám người. Đàm Vô Kiệt tuy trải qua nhiều
nỗi gian nguy, nhưng hệ niệm Quán Thế Âm chưa
hề tạm bỏ. Tới nước Xá Vệ, gặp
lũ voi dữ, Sư bèn quy mạng Quán Âm, bỗng hiện
ra con sư tử, voi bèn trốn chạy. Tới Hằng
Hà, lại gặp bầy tê giác, Sư vẫn quy mạng
như trước. Lập tức có chim thứu lớn bay
tới, khiến cho lũ tê giác kinh hoảng, chạy tán loạn.
Sau đó, ở Nam Thiên Trúc, Sư theo thuyền về lại
Quảng Châu, mang kinh trở về.
Tán rằng: Đọc Tây Hành
Truyện, ngàn năm sau vẫn đáng tuôn nước mắt.
Tức là mỗi chữ, mỗi câu trong hiện thời là
máu, mồ hôi của tiên đức, thế mà dùng tâm khinh
thường để đối diện, tay nhơ bẩn
cầm lấy, đặt ở chỗ chẳng sạch.
Hoặc lại c̣n xếp xó chẳng đọc, hoặc
đọc mà chẳng hành, thậm chí dùng để đổi
chác cơm áo, thu gom danh lợi mà thôi. Buồn thay!
* Để tang v́ pháp diệt
Đời Tùy, sư Linh Dụ
thấy nhà Châu[39] diệt
pháp, buồn đau khôn cầm, bèn mặc áo tang, đầu
quấn khăn gai như tang cha mẹ. Ban đêm, Sư hướng dẫn đồng bạn
đàm luận chánh lư, ban ngày đọc sách thế tục,
ẩn ḿnh như tro tàn, cây héo để chờ ngày Phật
pháp phục hưng.
* Đâm đùi để chế ngự cái
tâm
Đời Tùy, sư Trí Thuấn
là người xứ Đại Lục thuộc Triệu
Châu, chuyên tu đạo quán. Vọng tâm bỗng dấy khởi,
chẳng thể ḱm nén được, Sư liền đâm
đùi tuôn máu, hoặc ôm đá đi ṿng quanh tháp, chẳng
phóng dật trong khoảnh khắc nào! Vết đâm ở đùi
loang lổ như gấm.
* Sang Tây Trúc thỉnh kinh
Đời Đường,
pháp sư Huyền Trang lập thệ đi thỉnh kinh.
Năm Trinh Quán thứ ba (629), Sư một ḿnh sang Tây, vượt
Lưu Sa, qua Cao Xương (Khocho), đến Kế Tân (Kaśmīra), gặp nhiều cọp
beo, chẳng thể tiến bước. Huyền Trang chẳng
biết tính sao, đóng cửa tĩnh tọa. Tới tối,
mở cửa, có một vị lăo tăng đến, Huyền
Trang liền lễ kính. Vị tăng dạy Sư tŕ Bát
Nhă Tâm Kinh, bèn được cọp, beo trốn mất dạng,
ma quỷ tuyệt tích. Sư liền đi thẳng
đến Phật quốc, thỉnh kinh quay về. Sư
đi qua hơn một trăm năm mươi nước.
Mùa Đông năm Trinh Quán 19 (645), mới về đến kinh đô.
* Đích thân đứng đầu làm việc
nặng
Đời Đường,
sư Chí Siêu là người xứ Phùng Dực thuộc Đồng
Châu. Lúc hai mươi bảy tuổi, Sư nương theo
Tán thiền sư chùa Khai Hóa ở Tinh Châu để xuất
gia. Sư giữ thân tâm thanh khiết, đoan chánh, siêng
năng làm mọi việc, chăm sóc mấy trăm tăng
chúng hai bữa ăn luôn đầy đủ, sáu thời chẳng
khuyết. Mỗi khi có việc nặng nhọc, Sư ắt
đích thân làm trước. Sau này, Sư dựng chùa Quang
Nham ở Phần Châu, ngày đêm khắc khổ, siêng
năng tiếp dẫn hàng hậu học. Gặp lúc vua xuống
chiếu nghiêm ngặt, người độ Tăng phải
chịu cực h́nh, nhưng sư Chí Siêu trọn chẳng
để ư, vẫn cho người khác xuống tóc như
thường. Các vị Tăng lánh đời nương cậy
Sư như [dựa vào] Thái Sơn.
* Rận rệp chẳng trừ
Đời Đường,
sư Đàm Vận là người Cao Dương, trụ tại
chùa Mộc Qua núi Ngũ Đài, đơn thân lẻ bóng, ở
trong một cái ḷ nung gốm. Y phục đă lâu bèn rách nát, rận, rệp tụ tập,
nhưng Sư mặc kệ cho chúng nó rúc rỉa; nhờ vào
đó để điều phục cái tâm. Có lần Sư
kết hạ, rận đất khắp núi. Sư không
giũ chăn mà để chúng bám đầy như máu
đông, chỉ tự trách lỗi ḿnh, nguyện đem thân
báo đền, chẳng có ḷng keo tiếc. Sư hành bố
thí như thế suốt hơn bốn mươi năm.
Tán rằng: Rận, rệp chẳng trừ, chẳng
phải là gần như ngoại đạo khổ hạnh
ư? Chẳng phải vậy! Nếu coi khổ hạnh là
nguyên do để thành đạo, đúng là tà kiến! Nay
Sư tự trách lỗi ḿnh, nguyện đem thân báo đền,
đó chính là “lúa mạch cho ngựa ăn, cái
thương bằng vàng” để đền nợ
xưa cũ, há giống như ngoại đạo ư?
* Sáu năm giă gạo
Đời Đường,
sư Đạo Lượng là người xứ Loan Thành
thuộc Triệu Châu. Sư vào núi Phong Long, lấy tụng
kinh làm đạo nghiệp. Trong núi có ba mươi người
cùng tu đạo, một ḿnh Đạo Lượng cáng
đáng mọi việc. Mỗi ngày, Sư riêng giă năm đấu
gạo làm chừng hạn. Suốt sáu năm trời,
chưa từng bỏ lỡ. Sư đi chân trần suốt
ba năm, sáu thời theo đại chúng. Về sau, Sư giảng
Luật, thanh danh lừng lẫy khắp vùng Đông Hạ.
Thính chúng tám trăm người, những người thành
bậc học sĩ giảng kinh hơn bốn mươi
người.
* Không làm không ăn
Đời Đường,
thiền sư Bách Trượng Hoài Hải ở chót đỉnh
Bách Trượng. Hằng ngày, Sư tự ra sức làm lụng
để đáp đền sự cúng dường. Nếu
có người khuyên Sư thôi làm, Sư nói: “Ta chẳng có
đức ǵ để khiến người khác cực nhọc”.
Đồ chúng chẳng nỡ ḷng, giấu dụng cụ
làm việc. Do vậy, Sư chẳng ăn. Bèn có câu nói: “Nhất
nhật bất tác, nhất nhật bất
thực” (Một
ngày không làm, một ngày không ăn).
Tán rằng: Đức hạnh
như ngài Bách Trượng mà c̣n nói: “Chẳng muốn v́
vô đức mà khiến cho người khác cực nhọc”, huống hồ bọn
ta ư? Chắc là có kẻ nói “bậc trụ tŕ hăy nên hoằng
pháp lợi sanh. Dẫu mỗi ngày hưởng ngàn vàng,
trăm người phục dịch, há có khuyết điểm
chi? Thế mà cứ dốc tâm nơi chuyện vụn vặt, há chẳng
đáng gọi là không biết đại thể ư?” Ôi!
Bách Trượng kiến lập tùng lâm, lập ra Thanh Quy,
là bậc thầy khuôn phép cho muôn đời. Sao chẳng
nghĩ đến điều ấy? Nay nếu [cứ vênh
váo thụ hưởng] như thế th́ đúng là phải
tự thẹn chính ḿnh là kẻ
đức
hạnh kém cỏi trong thiên hạ mà được [cúng
dường, cung phụng] trọng hậu vậy!
* Muôn dặm quyết nghi
Đời Đường, có
vị tăng hỏi thiền sư Đại Tùy: “Kiếp
hỏa cháy sạch, cái này có hoại hay không?” Sư
đáp: “Hoại!” Tăng nói: “Vậy th́ theo nó mà
đi mất rồi?” Sư đáp: “Theo nó mà đi!”
Vị tăng ấy ngờ vực, liền t́m thầy tham
khấu, đi khắp núi sông đến vạn dặm
[để cầu quyết nghi].
Tán rằng: Cổ nhân hễ
có [nghi vấn] chừng bằng hào ly gây trở ngại, nhất quyết chẳng
chịu dối ḿnh, ắt cầu quyết trạch thống
khoái mới thôi, chẳng ngại đường nẻo xa
xôi, nhọc nhằn. Như nói “nhất cú tùy tha ngữ,
thiên sơn tẩu nạp tăng” (một câu “theo nó đi”, nạp tăng rảo ngàn
núi) chính là nói về chuyện này vậy. Nay th́ [tăng
sĩ] coi thường chuyện tầm sư phỏng
đạo, [nghe nói phải] cất bước [tầm thầy
hỏi đạo] là chau mày, nhưng đuổi theo danh lợi
th́ vạn dặm vẫn là chuyện nhỏ nhặt! [Triệu Châu] tám mươi
tuổi vẫn hành cước đi qua trăm ấp, phong
thái cao vời ấy chẳng thể c̣n trông thấy
được nữa!
* Đích thân làm việc nặng
Đời Tống, sư Mộ
Triết là người Lâm Xuyên, có hiệu là Triết Thị
Giả. Sư trụ tại chùa Đại Quy, đại
chúng đông tới hai ngàn người. Sau khi thọ trai
xong, ắt tụ hội đại chúng dùng trà. Mỗi khi
xả thiền, Sư đều đích thân làm việc nặng
nhọc, khiến kẻ sai vặt ở bên cạnh giống
như người qua đường. Tới đêm,
Sư lễ bái, trông nom đèn lửa trong điện
vũ. Hễ mệt th́ lấy khăn trùm đầu, tạm
chợp mắt tại Tam Thánh Đường mà thôi.
* Tự hạ ḿnh chịu khổ
Đời Đường,
sư Tăng Tạng hễ gặp đền thờ
người nhân từ th́ lễ bái, gặp bậc thạc
đức bèn lễ kính. Tăng tục dâng hương, xá
bái, Sư đều khom ḿnh né tránh. Khi làm việc trong đại
chúng, Sư cũng khuất ḿnh như kẻ tôi tớ. Thấy
áo cũ của người khác, Sư ngầm giúp giặt
giũ, hoặc khâu vá. Trong mùa nóng bức, vào ban đêm,
Sư cởi trần, núp vào lùm cỏ rậm để muỗi
ṃng, ve vắt cắn chảy máu đầm đ́a, nhưng
luôn niệm thánh hiệu A Di Đà Phật, dẫu người
giỏi tính toán, vẫn chẳng thể tính nổi số.
Tán rằng: Ngài Ôn Lăng có
nói: “[Người khác] nhọc nhằn làm lụng, ta cứ
ngồi yên mà ăn, kẻ khác khom ḿnh làm lễ, ta đứng
sững tiếp nhận họ lễ bái, nếu chẳng
có đức hạnh [xứng đáng] để tạo lợi
ích cho chính ḿnh, mối họa ấy sẽ chẳng nhỏ
nhoi vậy!” Vị này tránh khỏi lỗi ấy đó
chăng?
* Khắc khổ phục vụ đại
chúng
Đời Tống, thiền
sư Vân Cư Đạo Giản thoạt đầu tham yết
Ưng thiền sư (Vân Cư Đạo Ưng), đàm
đạo suốt ba ngày khiến Ưng thiền sư hết
sức lấy làm lạ, căn dặn Vân Cư phải khắc
khổ phục vụ đại chúng. Từ đó, Vân
Cư tận tụy gánh nước giếng, giă gạo, bửa
củi, nấu ăn, gánh vác trọn
khắp mọi việc trong chùa, nhưng vẫn chẳng trở
ngại Sư t́m học cổ kim, đại chúng không một
ai hay biết!
* Làm lụng chẳng nề hà nhọc nhằn
Đời Tống, thiền
sư Viên Chiếu Tông Bổn tôn thiền sư Vĩnh An Đạo
Thăng làm thầy. Đạo phong của Thăng công (ngài Vĩnh An Đạo Thăng) rất được
trọng vọng trong chốn tùng lâm, người
nương về đông như mây. Tông Bổn áo rách, mặt
lem luốc, gánh nước, giă gạo, thổi nấu phục
dịch họ. Ban đêm th́ vào thất tham học đạo.
Ngài Đạo Thăng nói: “Đầu-đà gánh vác đại
chúng thật nhọc nhằn, có mệt mỏi lắm không?”
Tông Bổn thưa: “Nếu bỏ sót một pháp, chẳng
gọi là viên măn Bồ Đề! Đă muốn ắt đích thân chứng đắc
trong đời này, há dám nói là nhọc nhằn!”
Tán rằng: Gánh vác mọi việc
mà chẳng trở ngại nghiên cứu cổ kim, nấu
nướng mà chẳng trở ngại vào thất tham cứu
đạo. Nay sa-môn rủ tay nhận cúng dường, bảo:
“Ta là người tu đạo”! Các Ngài làm lụng mọi
việc như thế, có khác ǵ cổ nhân ư?
* Thường hành khất thực
Đời Lưu Tống,
sư Đạo Pháp là người Đôn Hoàng, chuyên ṛng tu
Thiền; về sau, du phương tới Thành Đô. Vương
Hưu Chi và Phí Giám Chi thỉnh Sư trụ tŕ hai ngôi chùa Hưng
Lạc và Hương Tích. Sư huấn luyện đồ
chúng có pháp tắc, thường đi khất thực, chẳng
nhận thỉnh riêng, không dự tăng thực. Hễ khất
thực được ǵ, Sư đều thí cho các loài
trùng, chim muông. Ban đêm, Sư cởi áo ngồi chỗ trống
để nuôi muỗi ṃng. Về sau, Sư nhập Định
thấy từ nơi rốn của Phật Di Lặc phóng
quang chiếu rơ quả báo trong tam đồ. Do vậy,
Sư càng thêm siêng gắng, thường ngồi, chẳng nằm.
Năm Nguyên Huy thứ hai (474), Sư diệt độ trong
khi đang nhập Định.
* Tổng luận
Các bậc thánh vương truyền
cho nhau gọi là “vô dật” (không phóng túng), điều
được răn dạy trong nhà Phật là “thận vật
phóng dật” (cẩn thận, đừng buông lung). V́ thế,
người cầu pháp v́ pháp mà quên thân, người làm lợi
cho đại chúng quên bẵng chính ḿnh. Nay những kẻ
trẻ tuổi mười đầu ngón tay chẳng dính
nước, trăm sự chẳng bận ḷng, nâng bát th́
kêu mỏi tay, cầm chổi than đau lưng, đối
với chuyện sáng tối siêng tu bèn bảo “thân ta yếu
ớt, lắm bệnh!” Nếu cật vấn th́ họ lại
nói: “Kẻ ngu dùng sức, bậc trí dùng tâm. Ngu tu phước,
trí tu huệ”. Ôi! Nếu đúng như lời họ nói,
không chỉ ngài Ca Diếp hành Đầu Đà là ngu, mà Lục
Tổ giă gạo cũng là ngu. Chẳng bỏ điều
phước nhỏ bằng vết kim đâm, chẳng lẽ
hành Phật sự cũng là ngu ư? Than ôi!
21.2.10. Hạnh cảm ứng
* Ḷng tinh thành cảm giới
Đời Tấn,
sư Đạo Tấn là người xứ Trương
Dịch, tới chỗ luật sư Đàm Vô Sấm (Dharmakṣema) cầu thọ
Bồ Tát Giới, nhưng ngài Đàm Vô Sấm chẳng
chấp thuận, dạy hăy sám hối bảy ngày. Sám hối xong, Đạo
Tấn lại đến, Đàm Vô Sấm lại nổi giận, chẳng cho
vào cửa. Đạo Tấn lui về, dốc ḷng lễ sám suốt
ba năm. Một đêm, Sư mộng thấy Thích Ca
Văn Phật đích thân truyền giới. Hôm sau, Sư đến
chỗ Đàm Vô Sấm toan thưa lại giấc mộng. Từ xa,
Đàm Vô Sấm đă chúc mừng: “Ông đă đắc giới
rồi!” Từ đó, đạo tục theo Đạo Tấn
thọ giới hơn một ngàn người.
* Sám hối, đạt được âm
thanh mầu nhiệm
Đời Tấn, sư Pháp
Kiều từ bé thích đọc tụng, nhưng thiếu
giọng. Do vậy, Sư tuyệt thực, lấy bảy
ngày sám hối làm hạn, đảnh lễ Quán Âm cầu quả
báo hiện tiền. Đồng học hết lời can
gián, nhưng Sư không nghe. Tới ngày thứ bảy,
Sư bỗng thấy cổ họng thông suốt, liền
đ̣i nước uống. Từ đó, tiếng tụng
kinh vang xa cả dặm!
* Thề ngồi ṭa sư tử
Đời Lưu Tống, ngài
Trúc Đạo Sanh luận định kinh Niết Bàn, bảo
“Nhất Xiển Đề đều sẽ thành Phật”.
Các vị pháp sư cựu học cho là tà thuyết, tẫn
xuất Sư. Đạo Sanh phát thệ: “Nếu những
điều tôi nói chẳng hợp nghĩa kinh, nguyện chịu
ác báo ngay trong đời này. Nếu thật sự khế hợp
Phật tâm, nguyện lúc xả mạng, ngồi trên ṭa sư
tử”. Sư bèn sang núi Hổ Khâu ở Ngô Quận, dựng
đá làm đồ chúng để giảng kinh
Niết Bàn. Giảng tới đoạn “Nhất Xiển
Đề có Phật tánh”, Sư nói: “Lời tôi vừa
nói có khế hợp Phật tâm hay chăng?” Đá đều
gật đầu! Chẳng lâu sau, phần sau của kinh Niết
Bàn truyền đến, quả nhiên nói “Xiển Đề
có Phật tánh”. Sau này, Sư tại Lư Sơn giảng
kinh Niết Bàn vừa xong, bỗng dưng [thính chúng] thấy cán phất trần
rơi xuống đất, Sư ngồi ngay ngắn [trên
ṭa sư tử] qua đời!
Tán rằng: Lời của
thánh nhân có khi từ ngữ thiếu mà ư nghĩa trọn vẹn,
kinh Niết Bàn luận định về Xiển Đề
là như thế đó, cũng chẳng cần phải
đợi phẩm sau truyền đến [mới công nhận].
Đại để là bậc đạt nhân thông suốt
lư, chứ đối với kẻ câu nệ chấp vào
văn tự, lại chẳng phải chỉ
có một đầu mối Nhất Xiển Đề mà
thôi! Chánh kiến của ngài Đạo Sanh chẳng lay chuyển,
kiên cố như vàng, đá, lúc mất chẳng trái thệ
nguyện, rạng rỡ chiếu thấu cổ kim. Ôi, hùng
tráng thay!
* Đổi đầu trong mộng
Đời Lưu Tống, ngài
Cầu-na-bạt-đà-la (Gunabhadra) người Trung Thiên
Trúc, theo duyên du hóa đến kinh đô. Tiêu Vương mong
Sư giảng các kinh như Hoa Nghiêm v.v…, nhưng ngài Bạt
Đà La tự nghĩ chính ḿnh chưa rành tiếng Tống, bèn sáng tối
lễ sám, cầu Quán Âm gia bị. Sư bỗng mộng thấy
có người mặc áo trắng cầm gươm,
bưng đầu người đến hỏi:
“Ngươi ưu tư điều ǵ?” Sư thưa cặn
kẽ mọi chuyện. Người ấy dùng kiếm cắt
đầu Sư, thay đầu mới vào. Sư kinh ngạc
tỉnh giấc, hiểu rành rẽ tiếng Hoa. Từ
đó, Sư khai giảng, hoằng dương Phật pháp rộng
lớn.
* Phế trừ chuyện tụng giới,
sám hối
Đời Cao Tề, sư
Tăng Vân, trụ tại chùa Bảo Minh, do diễn giảng
mà nổi danh. Ngày Rằm tháng Tư, vào lúc sắp tụng giới, Sư bạch
cùng đại chúng: “Giới th́ ai cũng tụng được,
sao lại mất công nghe nhiều lượt? Có thể sai một vị
Tăng nêu ra ư nghĩa để kẻ hậu học
được khai ngộ [là đủ rồi]!” Trong đại
chúng, không ai dám kháng cự, bèn bỏ chuyện tụng giới.
Tới ngày Rằm tháng Bảy, khi đại chúng tụ tập,
bỗng chẳng thấy Tăng Vân đâu cả. Mọi
người t́m kiếm tứ phía, t́m được Sư
trong một ngôi cổ mộ, ḿnh mẩy đẫm máu. Hỏi
nguyên cớ, Sư nói: “Có vị mănh tướng tay cầm
đại dao, lớn tiếng quát mắng: ‘Tăng Vân! Ngươi là hạng người
nào mà dám phế bỏ Bố-tát, mạo muội thay bằng chuyện lập
nghĩa?’ rồi vung đao chém thân tôi, đau đớn khó
nhẫn!” [Mọi người] d́u đỡ Sư về
chùa. Sư dốc ḷng sám hối
suốt mười năm, chí tâm tận kính theo đúng quy
cách mà Bố-tát. Ngày lâm chung, có mùi thơm lạ đến
đón, Sư vui sướng qua đời. Khi đó, mọi
người đều ca ngợi Sư do bị trừng
trị mà biết sửa đổi ngay trong hiện đời.
Tán rằng: Hiện thời,
[người ta thường] chuộng kinh luận, coi
thường giới luật. Hai ngàn năm qua, chuyện mỗi
nửa tháng tụng giới không có ai thực hiện nữa!
Tôi chẳng tự lượng sức ḿnh, muốn hưng
khởi chuyện đă bị phế trừ này trong núi [Vân
Thê], nhưng kẻ khác vẫn chưa tin. Quả báo rành
rành, được chứng nghiệm nơi ngài Tăng
Vân. Nguyện người đọc đến hăy suy
nghĩ!
* Bệnh ngặt được lành
Thời Tề, sư Tăng
Viễn trụ tại chùa Tiết ở Lương Châu, chẳng
tu tế hạnh, cứ ngả theo thói đời mà ăn
uống. Sư bỗng mộng thấy thần nhân nghiến
răng, quở trách: “Ngươi là người xuất gia
mà tạo ác thế này, sao chẳng lấy gương tự
soi?” Sáng ra tỉnh giấc, Sư đến bên nước
soi th́ thấy quanh mắt đen thui, ngỡ là bị bẩn,
đưa tay chùi th́ lông mày theo tay rụng sạch. Do vậy,
Sư tự trách lỗi, thống thiết sửa
đổi thói quen thường ngày, khoác áo nát, giày rách, mỗi
ngày ăn một bữa, giữ trường trai. Sáng tối
hành lễ sám hối, nước mắt bi thương
đầm đ́a. Sau hơn một tháng, Sư mộng thấy
vị thần khi trước mỉm cười bảo:
“Biết lỗi, có thể sửa, đáng gọi là người
trí. Nay ta tha cho ngươi!” Sư kinh hỷ tỉnh giấc,
mồ hôi ướt đẫm khắp ḿnh, vẻ mặt
tươi nhuận, hai lông mày mọc lại. Tăng Viễn
đích thân trải qua hai sự báo ứng, tin chắc ba
đời chẳng hư dối. Từ đó, dốc cạn
ḷng thành phụng pháp, chưa từng thoái đọa, bèn trở
thành một vị danh tăng.
* Do siêng khổ sanh khởi sự giải
ngộ
Đời Lương, sư Đạo
Siêu là người Ngô Quận, thấy Mân pháp sư học
và giải đứng đầu cơi nước, tâm muốn
noi theo, bèn quên ăn bỏ ngủ, suốt ngày đêm [học
tập]. Sư mộng thấy có người nói: “Từ
thời Tỳ Bà Thi Phật, Mân pháp sư đă có thể giảng
nói. Ông mới tu tập, sao có thể bằng được?
Chỉ tự càng gắng công, chẳng lo chẳng tùy phần
được hiểu”. Sư bèn siêng năng cần cù
khổ công tột bậc, chẳng lâu sau bèn thấu triệt
rỗng rang.
* Lễ sám kéo dài tuổi thọ
Đời Lương, Sủng
pháp sư lúc ba mươi tám tuổi, gặp đạo
nhân Pháp Nguyện bảo rằng: “Ông tṛn bốn mươi
tuổi sẽ chết, không có chỗ nào tránh được!
Chỉ có chí thành cầu nguyện chư Phật, sám hối
lỗi trước, may ra mới có hy vọng!” Sủng pháp
sư soi gương để kiểm chứng th́ thấy
mặt có khí đen, Sư bèn bán y bát để mua
hương cúng, đi về phương Đông, tới
chùa Quang Hưng ở Hải Diêm, đóng cửa lễ sám,
đoạn tuyệt việc đời, ngày quên ăn bỏ
ngủ, đêm chẳng cởi áo. Tới lúc bốn
mươi tuổi, vào đêm Ba Mươi Tết, bỗng
cảm thấy hai tai sưng phồng đau đớn.
Đêm đó, Sư sám hối tới canh tư, nghe ngoài cửa
có người nói: “Nghiệp chết của ông đă hết”.
Sư liền mở cửa th́ vắng lặng, chẳng thấy
ǵ. Sáng hôm sau, khí đen đă trừ hết, hai tai mọc
xương. Sư thường lấy lễ Phật một
trăm lạy làm hạn. Về sau, bị bệnh chẳng dậy được,
vẫn ở trên giường, theo đúng thời
khóa một trăm lạy mà cúi ngửa cung kính. Sư thọ
bảy mươi bốn tuổi th́ qua đời.
* Tụng kinh tăng thọ
Đời Lương, sư
Trí Tạng là người Ngô Quận, trụ tại chùa
Khai Thiện ở Chung Sơn. Sư gặp thầy tướng
số bảo: “Pháp sư thông minh hơn đời, tiếc
là mạng chẳng thọ, chỉ thọ ba mươi mốt
tuổi thôi”. Lúc đó, Sư đă hai mươi chín tuổi.
Sư bèn gác lại việc giảng giải, t́m trong kinh tạng,
rút được kinh Kim Cang, liền dốc cạn ḷng thành đọc tụng, lễ Phật,
sám hối, ngày đêm chẳng sót. Tới kỳ hạn, bỗng
nghe trên không có tiếng bảo rằng: “Thọ mạng của
ngươi vốn đă hết, nhờ sức công đức
của Bát Nhă mà được gấp đôi thọ mạng”.
Về sau, Sư gặp thầy tướng số khi
trước, ông ta kinh ngạc, lấy làm lạ, nhưng chẳng
thể suy đoán được! Trí Tạng trần thuật
nguyên cớ, ông ta mới biết kinh có sức chẳng thể
nghĩ bàn!
Tán rằng: Tuổi thọ dài
hay ngắn là do phần số. Lễ sám, tụng kinh bèn
diên thọ th́ cái thuyết túc nhân bị phế! Ôi! Trả lại
cái đai mà tướng chết yểu mất đi, do cứu
vớt kiến mà quư tướng hiện ra. Sức người
c̣n có thể xoay chuyển cái yểu, huống hồ sức
Tam Bảo chẳng thể nghĩ bàn ư? Chỉ hận
là ḷng tinh thành chẳng được như hai vị trên
mà thôi! Khua trống, thổi sáo thành kinh, lễ
ś sụp như chày giă gạo, cũng chẳng lạ ǵ cảm
ứng không cách nào đưa tới?
* Thỉnh chuông dẹp khổ
Đời Tùy, sư Trí
Hưng ở chùa Đại Trang Nghiêm, giữ nhiệm vụ
thỉnh chuông. Năm Đại Nghiệp thứ năm
(609), vị tăng cùng trụ tên là Tam Quả, có người
anh theo hầu xa giá, chết trên đường. Vợ người
ấy mộng thấy chồng bảo rằng: “Anh đến
Bành Thành bệnh chết, đọa vào địa ngục.
Nhờ tiếng thỉnh chuông của chùa Trang Nghiêm rúng
động địa ngục, nên mới được
giải thoát. Muốn báo ân ấy, hăy nên cúng dường
mười tấm lụa”. Người vợ đem lụa
cúng dường, Trí Hưng đem lụa bố thí đại
chúng. Đại chúng hỏi v́ sao gơ chuông lại có thể cảm
ứng như thế? Trí Hưng đáp: “Tôi đánh chuông,
khởi đầu chú nguyện rằng: ‘Nguyện các bậc
thánh hiền cùng vào đạo tràng’, rồi gơ ba tiếng.
Đến lúc đánh chuông hồi dài, lại chú nguyện: - Nguyện các đường dữ
nghe tiếng chuông của tôi đều ĺa khổ năo”. Vào mùa Đông cực
rét buốt, da thịt nứt nẻ, ḷng bàn tay tụ máu,
Sư chẳng hề nề hà nhọc nhằn!
* Thiên thần hộ thể
Đời Đường, luật
sư Đạo Tuyên họ Tiền. Thuở đầu, Sư
theo thầy nghe luật một lượt liền muốn
du phương. Thầy quở: “Đi xa phải bắt
đầu từ gần, việc tu hay xả có thời!” Thầy
ép Sư nghe luật đến mười lượt. Sau
đó, Sư tŕ luật tinh nghiêm, hiếm có trong cơi đời.
Giữa đêm, Sư kinh hành trên núi, đến chỗ bậc
thềm th́ vấp ngă, có thiên thần mặc giáp trụ
đỡ dậy. Nhân đó hỏi là vị thần nào,
đáp rằng: “Là Trương Quỳnh con của Bác Xoa
thiên vương (Virūpākṣa:
Quảng Mục). V́ thầy giới đức cao diệu
nên tôi tới hộ vệ”. Đạo Tuyên hỏi rộng
về [t́nh h́nh] thời Phật, được trả lời
từng điều một. Thần lại trao cho Đạo
Tuyên răng Phật và tay báu để làm tin. Sư có tôn hiệu
là Nam Sơn Giáo Chủ Trừng Chiếu luật sư.
Tán rằng: Luật chẳng
phải là huyền nghĩa, ngài Đạo Tuyên chẳng phải
là độn căn, sao lại ép nghe tới mười lần?
Đấy chính là v́ Giới là gốc của đạo, muốn
cho Giới thấm lọt tận tủy, kiên cố chẳng
đổi! Người thọ giới ngày nay, vừa thọ
xong liền bó chặt lại, xếp lên gác cao, c̣n chẳng
thể suy xét thô thiển nghĩa lư của giới; huống hồ thầy giảng
mười lượt, tṛ nghe mười lượt
ư? Do vậy, tôi biết thầy của ngài Đạo
Tuyên chẳng phải là người thường, mà là bậc
đại hiền. Ngài Đạo Tuyên từ cửa ấy
mà ra là do có nguyên do vậy!
* Cảm vời chỉ bày Tịnh Độ
Đời Đường, sư
Huệ Nhật đáp thuyền vượt biển đến
Thiên Trúc, tham vấn các bậc tri thức, thỉnh các pháp yếu
về đường nhanh tắt, các vị học giả
của Thiên Trúc đều ca ngợi Tịnh Độ. Sư đến Đại Sơn ở phía Đông Bắc nước Kiện
Đà La (Gandhara). Nơi đó
có tượng Quán Âm, Huệ Nhật bèn bảy ngày khấu
đầu, lại tuyệt thực, lấy hết mạng
làm kỳ hạn. Tới đêm thứ bảy, bỗng thấy
Quán Âm hiện thân tử kim, ngồi trên hoa sen báu, x̣e tay xoa
đầu Huệ Nhật, bảo: “Ngươi muốn
truyền pháp tự lợi và lợi tha, hăy niệm A Di
Đà ở thế giới Cực Lạc thuộc
phương Tây. Hăy nên biết pháp môn Tịnh Độ thù
thắng hơn các hạnh”. Nói xong, bỗng biến mất.
Huệ Nhật trở về Trường An, khuyên trọn
khắp mọi người niệm Phật.
Tán rằng: Việc cảm ứng
Quán Âm ở Kiện Đà và việc cảm ứng Văn
Thù ở Trúc Lâm đại lược giống nhau, đều
là do ḷng chân thành tột bậc mà ứng, chẳng thể
ngờ nữa! Chuyện cảm ứng Tịnh Độ
không chỉ có một người, đều được
ghi chép tường tận trong Văng Sanh Tập, nay chẳng
rườm lời nữa!
* Cam lộ tưới vào miệng
Thời Ngũ Đại, thiền
sư Vĩnh Minh Diên Thọ thoạt đầu làm quan coi
kho, dùng tiền công quỹ để phóng sanh, đáng phải
tội chết. Ngô Việt Vương tha cho, Sư bèn xuất
gia làm tăng. Sư từng hành Pháp Hoa Sám hai mươi mốt
ngày, tột bậc tinh thành, khẩn thiết, mộng thấy
Quán Âm rưới cam lộ vào miệng, bèn đạt
được biện tài vô ngại.
* Do sám hối cảm được thọ
kư
Đời Đường, sư
Đàm Vinh mùa Xuân và Hạ giảng Giáo, Đông và Thu tọa
Thiền. Do có vị Thứ Sử tặng ba hạt xá-lợi,
Sư thề cầu được tất cả, bèn đạt
được bốn trăm hạt xá-lợi. Sư hành
pháp Phương Đẳng Sám. Có vị tăng trong chùa tên
là Tăng Định thấy trong quang minh, bảy đức
Phật đều hiện ra. Một vị Phật nh́n
Đàm Vinh bảo: “Ta là Thích Ca, do ông thân khí thanh tịnh,
nên đến thọ kư. Sau này ông sẽ thành Phật, hiệu
là Phổ Ninh Phật”. Mùa Đông năm ấy, sư
Đàm Vinh mạng chung, có hương thơm lạ khắp
pḥng.
* Miệng tuôn ra hoa sen xanh
Đời Đường, sư
Toại Đoan trụ tại chùa Đức Nhuận,
chuyên ṛng nơi kinh Pháp Hoa, suốt mười hai thời
luôn tụng đọc không dứt, tuổi già lại càng
thiết tha. Năm Hàm Thông thứ hai (861), Sư bỗng ngồi
xếp bằng qua đời. Trong khoảnh khắc, từ trong miệng
Sư, bỗng tḥ ra bảy cành hoa sen xanh. Sư được
chôn ở phía Đông núi. Hơn hai mươi năm sau, mộ
nhiều lần phát sáng, mở ra xem th́ h́nh thể vẫn
như người sống, mọi người rước
về chùa, dùng sơn thếp lại. Nay gọi là viện
Chân Thân vẫn c̣n đó.
* Tổng luận
Tôi ghi lại hạnh xưa
để làm thiên kết thúc là Cảm Ứng. Có kẻ ở
bên cạnh cười nhạo rằng: “Đạo chẳng
tu, chẳng chứng. Chẳng tu th́ người cảm là
không; chẳng chứng th́ cảnh ứng là vắng lặng.
Lăng xăng hướng về cảm ứng, há cũng
chẳng phải là cái tâm tính công mưu lợi hay sao?” Tôi
đáp: “Dùi cảm trống bèn ứng tiếng, nước
cảm th́ trăng ứng bằng hiện bóng. Mưu với
tính ở chỗ nào? V́ thế, trung thần thệ nguyện
mà tre khô trổ mầm, đứa con hiếu thảo khóc
mà băng giá tan. Lư ấy há đáng lạ chi? Nếu cảm
ứng không có duyên do, nhân quả đă rỗng tuếch rồi!
Kẻ chấp khoát đạt không, chuốc lấy họa
ương, há chẳng đáng răn dè ư?”
21.3. Lời bạt cho bộ Truy Môn Sùng Hạnh
Lục
Sùng Hạnh Lục là lời
đàm luận về sự thực hành chân thật, chuộng
chất phác, thấu đạt cùng tột cội nguồn.
Hơn nữa, thuở Mạt Pháp, các căn cơ đều
trở thành lỗ măng, chuyện giữ cho tâm đoan chánh
và khế lư chẳng thể vượt khỏi sách này.
Đại sư là bậc tổng tŕ Tam Tạng, nhất
tâm vận dụng trọn khắp, đại bi tột bậc,
nên mới lập ra bài văn này, thật sự là chiếc
bè từ cứu độ trong biển khổ, là ngọn
đuốc báu soi sáng đường tối. Từng
điều phân tích rành mạch, lập nghĩa nghiêm ngặt,
tợ hồ tấu nhạc bát âm trong ngôi miếu thanh tịnh,
âm thanh vang dội cao nhă khiến cho mọi người vui sướng, khiến
kẻ xem đọc tùy phần đều được sung
măn. Ngài lại nêu rơ người này là trung, người nọ
là hiếu, người nào đó do thanh tịnh mà nhập
đạo, người kia do đoan chánh, cẩn trọng
mà suất lănh đại chúng, người nào đó làm
được chuyện khó làm, người kia nhẫn
được chuyện khó nhẫn, cuối cùng nêu tỏ
bằng cảm ứng. Ví như nam châm hút kim, đầm nước trong vắt th́ trăng
hiện, đó là lư tất nhiên, c̣n ngờ chi nữa? Đó
gọi là kích thích kẻ ương bướng, giục giă
kẻ hèn nhát, tạo sự phước lợi chẳng nhỏ
nhoi đâu nhé!
Người học đời
sau, chắc có kẻ dựa vào đó để viện cớ,
hễ được khuyên bảo siêng gắng đôi chút, bèn bào chữa: “Họ
là bậc thánh, ta là phàm phu, sao có thể so sánh cho được?”
Do vậy, tôi than rằng: “Tôi biết kẻ đó tự an
phận nơi thấp kém mà mong cầu Phật thừa vô
thượng, giống như giấc mộng chưa thành vậy”.
Đệ tử Quảng Phân là kẻ ngu xuẩn có thừa,
cung kính gặp được giáo huấn cùng tột này,
đọc chưa hết quyển, đă buồn
thương tuôn lệ, than thở, nơm nớp lo sợ chẳng
biết ḿnh đang ở đâu, tâm thần tan nát, đánh mất
đường lối cũ, chỉ mong hứng lấy luồng
khí trong lành trong cơi trần thấp kém mà thôi. Do được
sai viết lời bạt cho tác phẩm này, Quảng Phân sợ
hăi cẩn trọng ghi lại.
Ngày Trọng Đông năm Ất
Dậu, tức năm Vạn Lịch 13 (1585), đệ tử
Quảng Phân kính lạy đề lời bạt.
Vân Thê Pháp
Vựng trọn bộ
Hồi Hướng
May
mắn sao đệ tử do phước thừa, dẫu
ngu tối mà lại có cơ duyên uống pháp nhũ của
bậc Pháp Thân đại sĩ. Do tham pháp mà đánh liều
chuyển ngữ, chẳng biết có tạo được
chút phước đức nhỏ nhoi nào hay không. Trong quá
tŕnh chuyển ngữ, do học thức nông cạn, thiếu
sự tu dưỡng, chắc chắn đă hiểu sai ư tổ
không ít. Xót xa cảm thương chính ḿnh chướng sâu,
huệ cạn, chỉ ngưỡng mong Tam Bảo từ ân
gia hộ, khiến cho những người đồng hàng
đọc tác phẩm này, sẽ cùng hoan hỷ dũng mănh
phát khởi tín tâm, tin sâu, nguyện thiết, siêng gắng
hành tŕ ḥng khỏi phụ thâm ân của tổ, của các
thiện tri thức đă phát tâm hoằng truyền lưu
thông. Nếu việc làm liều lĩnh này có chút công đức
nào, đều xin hồi hướng cho mười
phương pháp giới chúng sanh, lịch đại tổ
tiên, phụ mẫu, sư trưởng, tông thân quyến thuộc,
lũy kiếp oán thân trái chủ cùng tất cả liên hữu
đều văng sanh Tịnh Độ, cùng chứng Vô Thượng
Bồ Đề. Lại nguyện do công đức ấy,
thế giới an b́nh, tai chướng, tật dịch chấm
dứt, Phật nhật rạng rỡ, người người
quy hướng, tu tập diệu pháp vô thượng của
đấng Từ Tôn.
Bửu Quang Tự đệ tử Như
Ḥa đê đầu kính nguyện.
[1] Quân (鈞) là đơn vị đo lường. Một
quân là ba mươi cân. Như vậy một quân khoảng
mười lăm kilogram hiện thời.
[2] Lưu Tống là một triều đại
thuộc Nam Triều trong thời Bắc Triều. Triều
đại này do Tống Vũ Đế Lưu Dụ sáng lập, nên Sử gọi là Lưu Tống, Nam Triều
Tống, hoặc Tiền
Tống để phân biệt với triều đại Tống
do Triệu Khuông Dẫn sáng lập sau này. Nhà Lưu Tống
tồn tại 59 năm từ năm 420 đến năm
479. Nhà Lưu Tống đóng đô tại Kiến Khang (Nam
Kinh sau này). Sở dĩ xưng quốc hiệu là Tống
v́ gia tộc của Lưu Dụ nhiều đời sống
tại Bành Thành mà Bành Thành thuộc lănh thổ nước Tống
thời Xuân Thu. Lănh thổ của Lưu Tống khá rộng,
bao gồm trọn phía Nam sông Hoàng Hà, bao gồm cả lănh thổ
Việt Nam thuở đó đến tận biên giới Lâm Ấp
(vương quốc cổ của Chiêm Thành). Về sau, nhà
Lưu Tống bị quyền thần Tiêu Đạo Thành
soán đoạt, lập ra nhà Nam Tề.
[3] Trung Thư Lang là tên gọi tắt của chức quan Trung Thư Thị
Lang, tức phó
quan của Trung Thư Lệnh (người đứng
đầu cơ quan Trung Thư Tỉnh). Chức quan này
được thiết lập từ thời Hán, thời
Ngụy - Tấn đổi thành Thông Sự Lang. Các triều
đại sau đổi lại tên cũ (chỉ riêng thời
Vũ Tắc Thiên th́ gọi là Phượng Các Thị Lang rồi
Tử Vi Thị Lang). Chức quan này xử lư các văn
thư, chiếu biểu, đồng thời là cố vấn
cho hoàng đế xử lư triều chánh. Cuối đời
Đường, khi vua cử Đồng Trung Môn Hạ B́nh
Chương Sự giữ vai tṛ Tể Tướng chính thức, Môn Hạ Thị
Lang và Trung Thư Thị Lang được cử làm phó tể
tướng. Chức quan này đến đời Minh bị
băi bỏ.
[4] Trong Vĩnh Gia Tập, có sao lục những
thư từ trao đổi giữa ngài Vĩnh Gia Huyền
Giác và Tả Khê Huyền Lăng. Huyền Giác và Huyền Lăng
là đồng môn, giao t́nh sâu dày.
Ngài Huyền Giác tinh thông Thiên Thai Chỉ Quán do chính sự
dùi mài, khích lệ của ngài Huyền Lăng. Có lần ngài Tả
Khê Huyền Lăng viết thư khuyên Vĩnh Gia Huyền Giác
vào núi ẩn cư với ḿnh, Huyền Giác trả lời: “Ồn
náo chẳng tại trần, vắng lặng chẳng do
núi”. Do vậy, người học đời sau thường
dựa vào câu nói ấy để chê trách Huyền Lăng là tri
kiến lệch lạc.
[5] Nhà Hậu Châu c̣n gọi là Quách Châu, tồn
tại chỉ có chín năm từ năm 951 tới năm
960, là triều đại cuối cùng trong thời Ngũ
Đại Thập Quốc.
Nhà Hậu Châu do Quách Oai sáng lập sau khi diệt nhà Hậu
Hán, đóng đô ở Khai Phong. Lănh thổ bao gồm các tỉnh
Hà Nam, Sơn Đông, phía Nam của Sơn Tây, miền Nam của
tỉnh Hà Bắc, miền Trung của tỉnh Thiểm Tây,
miền Đông tỉnh Cam Túc, cùng phần đất phía Bắc
An Huy và Giang Tô. Quách Oai tự xưng là hậu duệ của
nhà Châu thời Chiến Quốc, nên xưng quốc hiệu
là Đại Châu. Tuy chỉ tồn tại chín năm, nhưng
vua kế vị là Châu Thế Tông đă hủy diệt Phật
pháp dữ dội hơn hẳn các ông vua hủy diệt Phật
pháp trước đó. Nhà
Châu bị diệt khi Châu Thế Tông (Sài Vinh, cháu Quách Oai) băng hà, con là Sài Tông Huấn c̣n bé, Triệu
Khuông Dẫn làm cuộc binh biến ở Trần Kiều,
xưng đế, diệt nhà Châu, lập ra nhà Bắc Tống.
[6] Thái Khâu Công tên thật là Trần Thật
(104-186), sống vào đời Hán, tự là Trọng Cung, quê
ở Hứa Huyện thuộc Dĩnh Châu. Do ông từng làm
huyện lệnh Thái Khâu, nên c̣n gọi là Thái Khâu Công. Ông nổi
tiếng là một vị quan thanh liêm, yêu dân, rất
được trọng vọng. Thậm chí khi ông cáo lăo hồi
hưu, hễ trong làng có tranh chấp, ông đứng ra dàn xếp,
mọi người đều nghe theo lời ông chẳng hề
dị nghị. Hai con ông là Trần Kỷ và Trần Thầm
đều nổi tiếng hiền năng, đến nỗi
con cháu từng tranh luận ai hiền hơn. Sử gọi
hai người đó là “nan huynh, nan đệ” (anh khó
có mà em cũng khó có).
[7] Tố pháp sư chính là người anh thứ
hai của ngài Huyền Trang, tên thật là Trần Tố,
pháp danh là Trường Kiến, tu hành tại chùa Tịnh
Độ ở Lạc Dương.
[8] Nhân Thọ là niên hiệu của Tùy Văn
Đế (Dương Kiên) sử dụng từ năm 601
đến năm 604.
[9] Đây là hai điển tích
biểu thị ư nghĩa
“quên thân cầu pháp”. Tổ Huệ Khả đến Thiếu
Thất (động đá tại Thiếu Lâm) để cầu
pháp nơi Sơ Tổ Đạt Ma. Đạt Ma chẳng
ngó ngàng, Huệ Khả kiên nhẫn đứng chờ suốt
đêm ngoài động, đến sáng ra, tuyết rơi xuống,
ngập đến tận thắt lưng, vẫn kiên tŕ đứng đó. Đó là
điển tích “Thiếu Thất tề yêu”.
Dương Thời và Du Tạc đến cầu học với
Tŕnh Di. Thấy thầy
đang nhắm mắt tĩnh tọa,
hai ông bèn cung kính đứng hầu,
chờ thầy tĩnh tọa xong. Khi Tŕnh Di mở mắt
ra th́ tuyết đă dày cả ba thước Tàu. Đó là
điển tích “Tŕnh môn tam xích”.
[10] Lăng Dương Công tên
thật là Đậu Sư Luân. Do ông
ta được phong tước Lăng Dương Quận
Khai Quốc Công, nên thường
gọi là Lăng Dương Công. Do ông có biệt tài thiết kế các mẫu vải,
lụa, gấm tinh xảo, ông được triều
đ́nh phong tước, chuyên đảm trách việc sản xuất gấm vóc, lụa
là cho triều đ́nh.
[11] Chiêm Sự là chức quan quản trị sự
vụ trong cung của Hoàng Hậu, Thái Hậu, hoặc Thái Tử. Về sau, chỉ có
Đông Cung của thái tử có chức quan này, vừa là quản
sự vừa là cố vấn của thái tử.
[12] Mai Phước, tự là Tử Chân, quê ở
Thọ Xuân thuộc Cửu Giang. Ông làm huyện úy Nam
Xương thời Tây Hán. Khi Vương Măng cướp
ngôi nhà Hán, ông ẩn cư, tu đạo, thành tiên.
[13] Tức cuộc pháp nạn Phật giáo
trong niên hiệu Hội Xương của Đường
Vũ Tông (Lư Triền). Do vua thích chiến tranh, ngân sách thiếu
hụt, nhà chùa lại có nhiều ruộng đất,
được miễn thuế khóa, nên trở thành đích
nhắm để chiếm đoạt của nhà vua.
Hơn nữa, vua lại sùng tín đạo sĩ Triệu
Quy Chân, tin tưởng pháp thuật của hắn, mong cầu
chính ḿnh thành tiên, nên nghe theo lời xúi giục của gă họ
Triệu và tể tướng Lư Đức Dụ mà tấn
công Phật giáo, tước đoạt tăng sản, ruộng
nương của nhà chùa sung công để lấy tiền
trang trải chiến tranh, cưỡng ép tăng ni hoàn tục,
hủy hoại tượng Phật và pháp khí để lấy
đồng đúc tiền. Không chỉ Phật giáo bị
đàn áp, các tôn giáo khác như Cảnh giáo, Thanh Chân (Hồi
giáo), và Ma Ni giáo cũng bị đả kích nặng nề.
Tính ra có hơn 4.600 ngôi chùa lớn bị phá hủy, c̣n các tự
viện nhỏ hơn bị phá hủy tới hơn bốn
mươi ngàn chỗ, 260.500 tăng sĩ bị ép hoàn tục,
tịch thâu mấy ngàn vạn mẫu ruộng.
[14] Trần Tướng là người sống
vào thời Chiến Quốc, vốn là đệ tử theo
học Nho với Trần Lương, được thầy
cực lực khen ngợi. Sau khi Trần Lương mất,
Trần Tướng theo Hứa Hành học canh nông, hoàn toàn
vứt bỏ Nho học.
[15] Linh Tố ở đây là đạo sĩ
Lâm Linh Tố (1077-1121), vốn tên là Linh Ngạc, tự Tuế
Xương. Ông ta rất
được Tống Huy Tông tôn sùng, phong hiệu là Thông
Chân Đạt Linh tiên sinh, gia hiệu Nguyên Diệu tiên sinh
và Kim Môn Vũ Khách. Linh Tố thuở bé học Phật, xuất
gia làm Tăng, do lén uống rượu, bị sư phụ
phạt roi, bèn bỏ Phật theo Đạo. Hắn tự
xưng ḿnh được đệ tử chân truyền của
Trương Thiên Sư (Trương Lăng) truyền bí quyết
tu đạo, học được pháp thuật và
được truyền dạy bộ Thần Tiêu Thiên
Đàn Ngọc Thư. Do tranh căi với sư Huệ Thế,
hắn nẩy sanh ư tưởng diệt Phật. Do
được Tả Đạo Lục Từ Tri Thường
tiến cử với Tống Huy Tông, hắn được
vua nồng nhiệt tin tưởng, cung phụng. Vào năm
Tuyên Ḥa nguyên niên (1119), hắn xúi vua hạ chiếu tuyên bố
“Phật giáo là đạo của người Hồ, tuy
chẳng phế trừ, nhưng có hại cho lễ
nghĩa Trung Quốc, chẳng thể không sửa đổi”,
ép tăng sĩ đổi sang Đạo giáo. Hắn c̣n cấu
kết với bọn gian thần Thái Kinh
và Đồng Quán chèn ép trung thần,
hại người hiền, khiến triều chánh mục
nát. Không những thế, hắn c̣n hăm hại các đạo
sĩ không chịu tùng phục ḿnh, chẳng hạn như
đă hại chết Kim Môn Vũ Khách Vương Doăn Thành.
Cùng năm đó, kinh thành lụt lớn, Tống
Huy Tông sai Linh Tố xướng
suất các đạo sĩ trị thủy, làm trai đàn
nhiều ngày vô hiệu, những người phục dịch
đều oán thán. Linh Tố lại đề nghị thiên
đô, khiến cho thái tử lẫn
các vương công đều kháng nghị. Vua mới tỉnh
ngộ, đuổi hắn về Ôn Châu. Hắn chết tại
Ôn Châu ba năm sau đó.
[16] Đây là thị giả tên B́nh của thiền
sư Minh An Cảnh Huyền chùa Thái Dương. Gă này tà
tâm, bất chánh, tâm đố kỵ nặng nề, ham hố
vinh hoa thế gian. Lúc sanh thời, thiền sư Minh An từng
nói: “Chấn hưng tông Tào Động phải nhờ vào
Quảng Chiếu hoặc Viên Giám”. Hai người này là
đệ tử đắc pháp của ngài Minh An, họ cho
rằng B́nh thị giả sẽ là người nối pháp
của thầy, nhưng ngài Minh An bảo B́nh thị giả bất
lương, sẽ làm hại nhục thể của thầy.
Trước khi mất, ngài Minh An căn dặn: “Nếu sau mười
năm, nhục thể của ta không gặp kiếp nạn
th́ sẽ v́ chùa Thái Dương mà cúng trai tăng”. Sau khi
thầy mất, một hôm B́nh thị giả bảo linh cốt
của tiên sư bất lợi cho Phong Thủy của chùa
Thái Dương, phải thiêu đi. Các trưởng lăo trong
chùa đều kháng nghị, nhưng B́nh thị giả kiên
quyết phá tháp, lôi xác thầy ra, thấy thiền sư
dung mạo như c̣n sống, bèn chất củi đem
thiêu. Xác thiền sư không cháy, hắn dùng búa bổ sọ
thầy, đổ thật nhiều dầu, kiên quyết đốt xác thầy thành tro.
Tăng chúng thưa lên quan, quan phán định B́nh thị giả
phá tháp cướp tài vật, đuổi hắn
về làm dân. Hắn đành
lang thang, xưng là Hoàng Tú Tài, đến nương nhờ
Quảng Chiếu và Viên Giám, nhưng hai vị đều từ
chối. Hắn phải lưu lạc, cuối cùng bị cọp
vồ chết tại nẻo đường Tam Xoa.
[17] Bắc Tề là một triều đại
thời Nam Bắc Triều, chỉ tồn tại hai mươi bảy năm
(550-577), do quyền thần của Đông Ngụy là Cao
Dương sáng lập (do vậy, Sử c̣n gọi triều
đại này là Cao Tề, nhằm phân biệt
với nhà Tiêu Tề hay Nam Tề của Tiêu Đạo
Thành), đóng đô tại Nghiệp
Thành (huyện Lâm Chương tỉnh Hà Bắc hiện thời),
truyền ngôi được
sáu hoàng đế, cuối cùng bị nhà Bắc Châu của
Vũ Văn Giác tiêu diệt. Hoàng thất Bắc Tề nổi
tiếng điên cuồng, lạm sát, hoang dâm, triều chánh
cực độ hỗn loạn.
[18] Nhạc Đế chính là Đông Nhạc
Đại Đế, c̣n gọi là Thái Sơn Phủ Quân, hoặc
Đông Nhạc Đế Quân, có thánh hiệu đầy
đủ là Đông Nhạc Thái Sơn Thiên Tề Nhân Thánh
Đại Đế, đứng đầu năm vị
thần cai quản Ngũ Nhạc, đồng thời là thần
cai quản cơi âm theo Đạo Giáo.
[19] Hàm Thông là niên hiệu của Đường
Ư Tông (Lư Thôi) sử dụng từ năm 860 cho tới
năm 874.
[20] Đây là câu
chuyện được chép trong sách Án Tử Xuân Thu. Theo
đó, trên không phận nước Tề bỗng xuất
hiện sao chổi (cổ nhân gọi là “yêu tinh” (sao yêu quái)
hoặc “bồng tinh”), người đương thời
coi đó là điềm báo tai nạn lớn sắp xảy
ra, vua sẽ bị mất ngôi. Tề Cảnh Công hết sức
sợ hăi, sai quan cử hành đại điển tế
bái cầu phước. Khi đó, tướng quốc Án Anh
khuyên vua “đạo trời chẳng có thân sơ, chỉ
giúp người có đức. Nếu quốc quân hoang dâm vô
đạo, cúng bái có ích ǵ”, và khuyên vua nên sửa ḿnh, tu
đức, làm lành. Vua nghe lời, xuống chiếu băi bỏ
lao dịch, giảm nhẹ thuế má, giúp đỡ người
nghèo túng, cô quạnh. Quả nhiên, ngôi sao ấy dời chỗ
sang phận dă nước khác rồi biến mất.
[21] Thạch Lặc
(274-333), tức Triệu Minh Đế, tự Thế Long,
tiểu tự là Bặc Lặc, là vua sáng lập nhà Hậu
Triệu thời Ngũ Hồ Thập Lục Quốc. Ông
ta thuộc ḍng quư tộc của sắc dân Yết Hồ
(thuộc nhánh Nam Hung Nô). Ông ta tráng kiện, to gạn, táo bạo,
oai vũ, thích cưỡi ngựa, bắn cung. Cuối thời
Tấn, do tám vương gia khởi loạn, Thạch Lặc
làm thủ hạ cho Công Sư Phiên (thủ hạ của
hoàng thân Tư Mă Dĩnh), về sau, trở thành tướng
của Lưu Uyên (vua nước Hán Triệu). Cuối cùng
khi nhà Hán Triệu suy yếu, ông ta tách ra, lập quốc,
đặt quốc hiệu là Triệu (sử gọi là Hậu
Triệu để phân biệt với nhà Hán Triệu).
[22] Hằng tượng: Những điềm
báo cát hung xuất hiện trên bầu trời.
[23] Tiêu Tề chính là nhà Nam Tề thuộc Nam
Triều do Tiêu Đạo Thành sáng lập sau khi bức Tống
Thuận Đế (Lưu Chuẩn) nhường ngôi. Tiêu
Đạo Thành vốn là tướng lănh nhà Lưu Tống,
do có công b́nh định phản loạn, dần dần chỉ huy cấm vệ quân, nắm giữ đại
quyền. Ông ta dùng mưu kế trừ diệt những
người trung thành với hoàng thất Lưu Tống,
ghép tội mưu phản để diệt trừ dần
dần hoàng
tộc Lưu Tống. Về sau, Tiêu Diễn diệt
nhà Tiêu Tề, lập ra nhà Lương (Sử gọi vương
triều của Tiêu Diễn là Tiêu Lương, Nam Lương, Nam Triều
Lương, hay Tiền
Lương).
[24] Hậu Tấn là triều đại thứ
ba trong giai đoạn Ngũ Đại Thập Quốc.
Nhà Hậu Tấn tồn tại từ năm 936 đến
năm 947, do Thạch Kính Đường thuộc sắc
dân Sa Đà sáng lập sau khi diệt nhà Hậu Đường.
Thạch Kính Đường bị phê phán mạnh
mẽ, v́ ông đă cắt mười sáu châu Yên và Vân dâng cho
nhà Liêu để mong được giúp sức diệt nhà
Hậu Đường. Ông ta nổi tiếng đánh thuế
nặng và xử sự bạo ngược!
[25] Lư Hậu Chủ tên thật là Lư Dục, tự
Trùng Quang, hiệu là Chung Sơn Ẩn Sĩ, Bạch Liên
Cư Sĩ, Liên Phong Cư Sĩ v.v… là vua cuối cùng của
nhà Nam Đường. Ông này giỏi thơ văn, hội
họa, giỏi thư pháp, nhưng thiếu quyết
đoán, nhu nhược, thích an nhàn, hưởng lạc.
[26] Hổ Bí Trung
Lang Tướng là chức quan thống lănh quân cấm vệ
(quân bảo vệ hoàng gia, cấm cung và hoàng thành), trực
thuộc Quang Lộc Huân, được thiết lập từ
thời Hán. Hổ Bí (虎賁) là từ ngữ lấy từ
sách Châu Lễ và Thượng Thư, mang ư nghĩa “dũng
mănh hộ vệ”. Chức quan này thường được
hoàng tộc hay một vị đại thần tin cậy
của nhà vua đảm nhiệm.
[27] Dương Huyền Cảm là con trai của
danh tướng Dương Tố
nhà Tùy. Do công lao của Dương Tố, Dương Huyền
Cảm được phong tước ngang hàng với cha.
Ông được phong làm Lễ Bộ Thượng Thư
dưới thời Tùy Dượng Đế. Do họ
Dương nhiều vây cánh, Dương Tố khi c̣n sống
lại c̣n tỏ ra chuyên quyền, nên Dượng Đế
đă đem ḷng nghi kỵ. Dương Huyền Cảm sợ vua sẽ diệt ḿnh, nên ra
tay làm phản trước, toan phế lập Dượng
Đế để đưa Dương Hạo (cháu nội
của Tùy Văn Đế) lên làm vua. Cuộc phản loạn
chỉ kéo dài được mấy tháng th́ bị quân nhà
Tùy dẹp tan.
[28] Cô Tạng là
một thành tŕ trứ danh thời cổ của vùng hành lang
Hà Tây, nay là thành phố Vũ Oai thuộc tỉnh Cam Túc.
Nơi này từng là kinh đô của các nước Tiền
Lương, Hậu Lương thời Ngũ Hồ Thập
Lục Quốc, và là lỵ sở của Kinh Châu, là quận
trù phú nhất của vùng Hà Tây thời cổ. Nơi này
cũng chính là địa điểm dịch kinh Đại
Bát Niết Bàn của quốc sư Đàm Vô Sấm trong thời
Thư Cừ Mông Tốn làm vua nhà Bắc Lương.
[29] Châu Xán (?-621)
là lănh tụ của loạn quân cuối đời Tùy. Thoạt
đầu, hắn làm tá sứ tại Hào Châu, tỉnh An
Huy. Hắn từng ṭng quân chống quân phản loạn
Trường Bạch Sơn. Về sau, chính hắn khởi
nghĩa, chống lại nhà Tùy, tự xưng là Ca Lâu La
Vương. Quân phản loạn theo hắn có hơn mười
vạn người. Châu Xán là kẻ tàn bạo, thường
tàn sát nhân dân, thậm chí từng dùng thịt người
làm quân lương. Sau đó, hắn quy phục một quân
phiệt khác là Lư Mật. Sau khi Vương Thế Sung
đánh bại Lư Mật, hắn chạy sang quy phục
Dương Đồng (vua trên danh nghĩa của nhà Tùy ở
Lạc Dương), được phong là Sở
Vương. Năm 618, sau khi đánh bại tướng nhà
Đường là Mă Nguyên Quy và Lă Tử Tạng, hắn tự
xưng là Sở Đế. Về sau, khi thất trận, hắn
quy phục Đường Cao Tổ (Lư Uyên) và được
phong làm Sở Vương. Lư Uyên sai Đoàn Xác đến ủy
lạo Châu Xán. Do bị xúc phạm, Châu Xán đă giết
Đoàn Xác và vài chục tùy tùng, đem họ nấu lên
ăn. Sau đó, hắn lại chạy sang quy phục
Vương Thế Sung. Năm 621, Lư Uyên đánh bại
Vương Thế Sung, tha chết cho Vương Thế
Sung, nhưng kiên quyết xử tử Châu Xán. Sử chép dân
Lạc Dương hết sức căm ghét Châu Xán, đă
ném đá vào thi thể hắn, khiến đá chất cao
như một g̣ mả.
[30] Nghiêm Tử
Lăng tên thật là Nghiêm Quang, Tử Lăng là biểu tự.
Ông quê ở huyện Dư Diêu thuộc quận Cối Kê,
là một bậc cao sĩ đời Đông Hán, là bạn học
với Lưu Tú (Hán Quang Vũ Đế) khi c̣n hàn vi. Khi
Lưu Tú làm vua, ông liền đổi tên, ẩn náu, chẳng
gặp mặt. Hán Quang Vũ về sau t́m được, mời
ông vào cung chuyện tṛ một đêm rồi ông cáo từ ra
về. Vua lại triệu vời, ông không đến nữa.
[31] Chung Phóng, tự
là Minh Dật, hiệu là Vân Khê Túy Tẩu, là một đại
sư về Dịch Học nổi tiếng, ẩn cư tại
núi Chung Nam. Ông tinh thông kinh sư, nhiều lần cự tuyệt
lời mời ra làm quan của triều đ́nh. Ông không
màng, trốn sâu trong núi Chung Nam để vua không t́m
được.
[32] Tả Nhai
Tăng Lục: Giữa đời Đường, dưới
thời Đường Trung Tông, để quản lư
tăng, ni, đạo sĩ trong cả nước, cai quản
tăng tịch, giám sát việc kiến tạo tự viện,
kiểm giảo việc dịch thuật kinh điển,
cũng như các sự vụ thuộc tôn giáo, triều
đ́nh đă thiết lập chức Công Đức Sứ.
Tới thời Đường Hiến Tông, phân chia thành Tả
Hữu Công Đức Sứ và lập ra một cơ cấu
quản lư riêng gọi là Tăng Lục Ty. Dưới Công
Đức Sứ, lại lập ra Tả và Hữu Nhai
Tăng Lục để phụ tá.
[33] Hậu Đường là một triều
đại trong thời Ngũ Đại Thập Quốc tồn
tại từ năm 923 đến năm 937. Lư Khắc Dụng
là thủ lănh tộc Sa Đà, cùng Châu Ôn dẹp loạn Hoàng
Sào, trở thành quân phiệt hùng mạnh cuối thời
Đường. Sau đó, Châu Ôn thắng thế, kiểm
soát phần lớn Trung Nguyên, lập ra nhà Hậu
Lương. Lư Khắc Dụng yếu thế, phải rút về
Sơn Tây. Con Khắc Dụng là Lư Tồn Úc đă nối
chí cha, chiêu binh măi mă, diệt nước Yên của Lưu
Nhân Cung, đánh Liêu và cuối cùng diệt được Hậu
Lương. Do mang họ Lư, Tồn Úc tự coi ḿnh là hậu
duệ của nhà Đường, nên xưng quốc hiệu
là Đường. Lư Tồn Úc (Đường Trang Tông) chỉ
lo hưởng lạc, không màng chánh sự. Sau đó,
Đường Trang Tông bị mưu sát khi mới bốn
mươi mốt tuổi. Con nuôi của Lư Khắc Dụng
là Lư Tự Nguyên đem quân dẹp loạn và lên ngôi vua, tức
Đường Minh Tông. Sau khi Minh Tông chết, con của
Minh Tông là Lư Tùng Hậu (Hậu Đường Mẫn
Đế) vừa làm vua được một năm th́ bị
con nuôi của Minh Tông là Lư Tùng Kha (Hậu Đường Phế
Đế) giết chết. Con rể của
Đường Minh Tông là Thạch
Kính Đường cấu kết với người Khiết
Đan, giao ước cống nạp mười sáu châu cho
nhà Liêu, nhận vua Liêu là Gia Luật Đức Quang làm cha
(tuy Đức Quang mới ba mươi bốn tuổi, c̣n
nhỏ tuổi hơn Thạch Kính Đường). Nhà Liêu
giúp Thạch Kính Đường diệt Hậu Đường,
lập ra nhà Hậu Tấn.
[34] Do Lư Khắc
Dụng chưa hề xưng đế, thụy hiệu
Đường Vũ Hoàng Đế do con ông là Lư Tồn Úc
(Đường Quang Thánh Thần Mẫn Hiếu Hoàng Đế,
tức Đường Trang Tông) truy tặng, Lư Khắc Dụng
chỉ được nhà Đường phong là Tấn
Vương, cho nên chỗ ông ta ở chỉ được
gọi là phủ.
[35] Tức thiền
sư Huệ Minh Diên San. Sư là trụ tŕ chùa Linh Ẩn thời
Triệu Tống, thuộc tông Pháp Nhăn, nối pháp của
thiền sư Linh Ẩn Văn Thắng.
[36] Hoàng Hựu là niên hiệu thứ bảy
được Tống Nhân Tông (Triệu Trinh) sử dụng
từ năm 1049 đến năm 1054.
[37] Người
thật sự thành lập tông Pháp Nhăn của Thiền Tông
là Pháp Nhăn Văn Ích (885-958). Văn Ích là học tṛ của
ngài La Hán Quế Sâm, tức vị đang được nhắc
đến trong câu chuyện này. Thiền sư Quế Sâm
(867-928) đắc pháp nơi ngài Huyền Sa Sư Bị
(835-908). Từ nhỏ, ngài Quế Sâm đă có duyên với Phật
pháp, mỗi ngày chỉ ăn một bữa cơm chay. Về
sau, Ngài xin xuất gia với ngài Vô Tướng chùa Vạn
Tuế ở Thường Sơn, chuyên học Tỳ Ni. Sau
đó, đến tham học với các vị thiền
sư Vân Cư Đạo Ưng, Tuyết Phong Nghĩa Tồn,
nhưng chưa đắc pháp. Tới khi tham học với
đệ tử ngài Tuyết Phong là Huyền Sa Sư Bị
bèn đắc pháp. Thoạt đầu, Sư trụ tại
viện Địa Tạng ở Tây Thạch Sơn mười
lăm năm. Sau đó, đến La Hán Viện ở
Chương Châu, truyền Thiền Tông. Do vậy, Sư thường
được gọi là La Hán Quế Sâm.
[38] Thạch mật
là đường cứng do cô đặc nước mía
thành khối rồi phơi nóng hay sấy khô.
[39] Tức là Châu
Vũ Đế (Vũ Văn Ung) của nhà Bắc Châu. Ông
vua này coi trọng Nho học, lại nghe lời sàm tấu của
đạo sĩ Vệ Nguyên Tung mà hạ lệnh đàn áp
Phật giáo. Vệ Nguyên Tung đâu ngờ vua chỉ chuộng
Nho học, đàn áp luôn Đạo giáo, xuống chiếu hạ
lệnh cấm tiệt cả Phật giáo lẫn Đạo
giáo, bắt tăng nhân và đạo sĩ hoàn tục, tịch
thâu ruộng đất, chùa chiền, đạo quán để
chia cho vương công.